Türk Borçlar Hukukunda Sözleşme Serbestisi İlkesi

Türk Borçlar Hukukunda geçerli olan ve her halukarda sözleşme yapacak tarafları feraha kavuşturan bu ilkenin asıl amacı, tarafların yapacakları sözleşmelerin içeriğini özgürce belirlemelerini sağlamaktır. Nitekim Türk Borçlar Kanunu Md. 26’da ” Taraflar bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içerisinde özgürce belirleyebilirler.” ibareleri sözleşme serbestisi ilkesine de yasal dayanak oluşturmuştur. Yine Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Md. 48’de de bu ilkeye değinilmiştir. Md. 48’e göre : ” Herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahiptir.”
Yukarıda sözleşme serbestisi ilkesinden bahsettim, yalnız buradaki serbestliğin genişliği kanunlarla sınırlandırılmıştır. Kısaca sözleşmenin özgürce yapılabilmesi durumu birtakım sınırlandırmalara ve şartlara tabi tutulmuştur. Bu sınırlamalar Türk Borçlar Kanunu Md. 27’de detaylandırılmıştır. Gelin şimdi bu maddeyi ele alalım. TBK Md. 27’de: ” Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkansız olan sözleşmeler kesin hükümsüzdür.” ibareleri yer almıştır. Bu madde yapılacak sözleşmelerin ana hatlarını adeta belirler niteliktedir.
Ayrıca değinmek isterim ki. yapılan sözleşmelerde bazı kısımların TBK Md. 27’de ki durumlar ile çakışması halinde sözleşmenin diğer kısımları etkilenmez. Ancak sözleşmedeki bu kısımlar olmaksızın sözleşmenin yapılamayacağı aşikarsa sözleşmenin tamamı yok hükmündedir. Kesin hükümsüzdür. Yine TBK Md. 27′ deki aranan şartlara dönecek olursak, bir sözleşmenin amacı kişilik haklarına aykırı olmamalıdır. Mesela bir plak satımı için sözleşme yapıldığını ve bu sözleşme gereği sesi çok güzel bir ses sanatçısının sesinin izinsiz olarak kullanılması, hem ses sanatçısının kişilik haklarının zedelenmesine neden olacak hem de bu durum kanunun emredici hükümlerine aykırı davranış sergilemiş olacaktır. Bu gibi örnekler Md. 27’ye dayanılarak çoğaltılabilir.
Kısaca değinecek olursam sözleşme serbestisi ilkesi Türk Borçlar Kanunu Md. 26’ya dayanılarak tarafların sözleşmelerini özgürce belirleyebilmelerinin kanunla önü açılmış ancak Türk Borçlar Kanunu Md. 27’de bu önü açıklık sınırlandırılmıştır. Tekrar değinmek gerekirse bu sınırlandırmalar : Yapılan sözleşmelerin kanunun emredici hükümlerine, ahlaka ve kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı olamaz, sözleşmelerin konuları da imkansızlık teşkil etmemelidir. Aksi takdirde yapılan sözleşme kesin hükümsüz olacaktır.