Günümüzde, tıp alanındaki gelişmelere her gün bir yenisi eklenmekte, bu gelişmeler de sosyal, ahlaki ve hukuki açıdan daha önce karşılaşılmayan sorunları beraberinde getirmektedir. Bunlardan bir tanesi de hemen hepimizin aşina olduğu bir kurumla, yapay dölleme teknikleri veya halk arasında bilindiği şekilde “taşıyıcı annelik” hakkındadır. Söz konusu tekniğin hızlı gelişmesi ile birlikte yeni hukuki düzenlemelere gidilmesi zorunluluğu doğmuştur.
Taşıyıcı Annelik Nedir?
Taşıyıcı annelik, çocuğunu rahminde taşıması açısından tıbbi sorunlar yaşayan bir kadının, çocuğunu taşıması için, döllenmiş embriyosunu, bir başka kadına aktarması ve hamileliğin bu anne tarafından yaşanmasıdır. Belirli bir ücret karşılığında yapılması halinde ‘kiralık anne’, ücretsiz olarak yapıldığında ‘ödünç anne’ gibi terimlerle de ifade edilir.
Türk Medeni Kanununda soy bağına ilişkin yasal düzenlemelerde yapay döllenme ve embriyo transferinden doğabilecek sonuçlar düzenlenmemiştir. Medeni Kanunumuz, çocukların soybağı açısından Roma Hukuku’ndan gelen ‘‘Mater semper carta es’’ (anne her zaman bellidir) prensibini kabul etmiştir. Bu prensip TMK 282. maddesinin birinci fıkrasında “çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur’’ şeklinde düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemeden çıkan sonuca göre hukuki anne, doğuran kadındır. Bu hükmün konulmasının altında yatan temel düşünce, çocuğu karnında taşıyan ve doğuran kadının çocuk ile arasında biyolojik kan bağı bulunduğu ve göbek bağı vasıtası ile kendisini taşıyan anne ile bütünleştiği, nihayet doğum olgusunun annelik için objektif olarak belirlenebilir olmasıdır. Böylece doğuran kadının analık sıfatı, Türk Medeni Kanunu’na göre tersi kanıtlanamaz kesin bir karinedir.
Yani, Türk Hukukunda ana yönünden nesepsiz çocuk yoktur. Bu anlamda genetik (biyolojik) analığa, taşıyıcı annelik konusunda, üstünlük tanınmamaktadır. Taşıyıcı annenin taşıdığı çocuk ile genetik annesi arasında, altsoy-üstsoy hısımlık ilişkisi; genetik annenin, çocuk üzerinde herhangi bir velayet hakkı yoktur. Çocuk genetik annenin yasal mirasçısı ya da genetik anne çocuğun yasal mirasçısı olamaz. Yine, genetik annenin, ‘çocuğun annesi benim’ diyerek analık davası açma hakkı da söz konusu değildir.
Taşıyıcı Annelik Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
Bu konuda uluslararası düzenlemelere baktığımız zaman, İngiltere, Avustralya ve ABD’de bazı eyaletlerde, taşıyıcı annelik sözleşmelerinin hukuksal alanda geçerli olduğu görülmektedir. Bu sözleşmelere göre, genetik ana baba, kiralık (taşıyıcı) anadan, ısmarladıkları çocuğu evlat edinmeye gerek kalmadan isteyebilirler. Söz konusu sözleşme bir bedel içeremez; ancak taşıyıcı annenin doğum masrafları ile hamilelik dönemindeki her türlü giderlerini karşılayacak bir ücret konusunda anlaşabilirler. Buna karşın İsviçre Anayasası’nın geçici 24.maddesinde, embriyo bağışının ve kiralık anneliğin her şeklinin yasak olduğu belirtilmiştir.
Türkiye’de yapay döllenme konusunda karşımıza çıkan özel mevzuat, Sağlık Bakanlığı’nca hazırlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği’dir. Yönetmeliğin 8.7.2005 tarihinde yapılan değişikle 17. maddesinde, eşlerden alınan yumurta ve spermler ile bundan elde edilen embriyoların başka adaylarda, aday olmayanlardan alınanların da eşlerde kullanılmasının yasak olduğu belirtilmiştir. Aynı maddeye göre bu tür biyolojik maddelerin satılması da yasaktır. Bu yasağa ve yönetmelik hükümlerine uymadığı tespit edilenlerin faaliyetleri Bakanlıkça durdurulur.
Yönetmelikten de anlaşıldığı gibi, evli çiftlerin başkasından donör almaları veya kendi donörleri ile oluşan embriyonun bir taşıyıcı anneye nakli kesinlikle yasaklanmıştır. Bu nedenle taşıyıcı annelik sözleşmeleri de, bu emredici düzenleme karşısında kanuna, kişilik haklarına, ahlaka ve adaba aykırı sözleşmelerden sayılarak yasal açıdan kesin hükümsüz (bâtıl) sözleşmelerdir.
Son olarak geçtiğimiz günlerde taşıyıcı annelik hakkında bir düzenleme daha yapılarak doktorların taşıyıcı annelik konusunda bilgi vermesi de yasak kapsamına alınmıştır. Türk Tabipleri Birliği (TTB) de sağlık sektörüyle ilgili yeni yasa hakkında hazırladığı bilgilendirme dosyasında taşıyıcı annelik yasağı konusunda tüm doktorları uyarmış ve meslektaşlarının her ne şekilde olursa olsun bu işlemlere aracılık etmelerinin yasaklandığını hatırlatmıştır.
Haberin Ayrıntılarına Web Sitesinden Ulaşabilirsiniz:
Kaynakça:
http://www.artemishukuk.com/makaleler/tasiyici-annelik/
https://jurix.com.tr/article/3821
[zombify_post]
0 Yorum