Pandemi ile birlikte spor dünyası ciddi bir kaosun içerisine düşmüştür. Kulüpler, oyuncular, sponsorlar, yayıncılar vb. pek çok paydaş haklarını düzenleyen sözleşmelerin akıbeti ciddi bir soru işareti halini almıştır. Peki şimdi ne olacak?
–
1. Sporcu Sözleşmelerinin Mücbir Sebep Açısından Yorumu
Ertelenen liglerle birlikte spor kulüplerinin, çoğu gelirden yoksun kalacağı açık olup sporcu ve personel maaşlarının ödenmesi noktasında büyük bir finansal krize dönüşmüştür. Örneğin Avrupa futbolu açısından bir kulüp için ortalama haftalık gelir kaybının 30 milyon TL civarında olduğu ifade edilmektedir. Kulüpler bu dönemde; sporcularına, teknik ekibe ve çalışanlarına ödeme yapmaya devam etmektedir.
Türk hukuku açısından sporcu sözleşmeleri işçi-işveren ilişkisi atfeden hizmet sözleşmeleridir. Diğer sözleşmelerde olduğu gibi sporcu sözleşmeleri, sözleşmenin ifa edilmesini önemli ölçüde etkileyen mücbir sebep hallerinde feshedilebilir. Mücbir sebep, yerleşik Yargıtay içtihatlarında; “… Sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, genel bir davranış normunun veya borcun ihlâline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan, öngörülmesi ve karşı konulması mümkün olmayan olağanüstü bir olaydır.” şeklinde açıklanmıştır. Bu kapsamda doğal afetler gibi salgın hastalıkların da mücbir sebep kapsamında ele alınacağı belirtilmiştir.
İş hukukunda fesih incelendiğinde, koronavirüs kaynaklı mücbir sebep nedeniyle sporcu kontrat fesihlerinin tatbik edilmesi noktasında dikkat edilmesi gereken hususlar; feshe konu olayın taraflardan kaynaklanmaması, sözleşmenin fesih sebebinin taraflar açısından tahmin edilemez olması ile sözleşmenin devam etmesinin yine taraflar açısından çekilmez hale gelmesi şeklindedir. Bu noktada sporcular ile yapılan kontratların mücbir sebep nedeni ile sona erdirilebilmesi için spor oynanmama halinin uzun bir süre devam etmesi gerekmektedir. Salgın nedeni ile hasta ve ölü sayılarının artması halinde ise ligler tekrar başlayamayacak. Dolayısıyla talep doğrultusunda sporcu sözleşmelerinin feshi hukuka uygun hale gelecektir.
–
2. Sporcu Sözleşmelerinin Uyarlanması
Mevcut durumun sözleşmelerde 2 hususta uyuşmazlık doğurması muhtemeldir. Bunlardan ilki sözleşmelerde öngörülen alacaklar, ikincisi ise kontratların süresidir.
–
a) Sporcu Ücretleri Yönünden Uyarlama
Oyuncuların genel olarak kontratlarından hak kazanması muhtemel alacak kalemleri şunlardır:
- Sabit yıllık ücret,
- Müsabaka başı alacakları,
- Çeşitli bonus ve primler vb.
Bu alacak kalemlerinin en önemlisi sabit yıllık ücrettir. Sözleşmelerinde mücbir sebep maddeleri veya başka bir ad altında bu durumlarda ücret ödemesi yapılmayacağı öngörülmemiş ise liglerin akıbetlerinden bağımsız olarak yıllık ücrete hak kazanacaktır.
Finansal çözüm olarak sporcu maaşlarının indirime gidilmesi halihazırda gündeme gelmiştir. Söz konusu indirimin nasıl olması gerektiği noktasında, uluslararası bir kabul olan “dürüstlük kuralı” (Bona Fides) kapsamında hukukumuzda da mevcut bulunan TMK m. 2 hükmü nazara alınarak, hakkaniyetli bir indirim olması gerekmektedir. Fakat sporcuların kalan ücretlerine tamamen hak kazanamaması, dürüstlük kuralına da aykırılık teşkil edecektir.
Kulüplerin bu dönemde düşeceği en büyük hata, sporcu sözleşmelerini feshetmesi veya sporcu alacaklarını feshe sebep olacak süre boyunca geciktirmesidir. Evet, mevcut durum kulüpler aleyhine işlemekte, gelir kaynaklarını kurutmaktadır; ancak sporcu alacaklarının geciktirilmesi haklı bir fesih sebebidir. Her ne kadar virüs de olsa yapılan yargılamalarda fesihler haklı kabul edilecek ancak ödenecek tazminatlarda kulüp lehine hakkaniyet indirimine gidilebilecektir. Mevcut durum yukarıda açıkladığım üzere bir mücbir sebeptir. Dolayısıyla, geçimini sağlayacak düzeyde ödeme alan sporcuların hakkaniyete aykırı olarak fesih haklarını kullanmaları sporun bütünlüğü için tehlike demektir. Böyle bir uygulama ile hem muhtemel uyuşmazlık sayısında azalma olacaktır hem de kulüpler bu süreci daha kolay yürütebilecektir.
Kulüpler bu dönemde vakit kaybetmeksizin sporcuları ile anlaşma yoluna gitmelidir ki ilk adımları atan Avrupa’da birçok futbol kulübü maaşların azaltılması konusunda futbolcuları ile görüşmeye başlamıştır. Juventus ve Schalke kulübü, futbolcuları ile yıllık ücretinde indirim hususunda anlaşmışlardır. Bunlara farklı bir örnek olarak ise, Almanya’nın Borussia Mönchengladbach Kulübü oyuncuları kulüp personel maaşlarının ödenebilmesi için kendi maaşlarının bir kısmından feragat ettiklerini kulüp yönetimine bildirmişlerdir. Kulüplerin dışında organizasyon olarak da; Euroleague, Türkiye Süper Ligi, İtalya ligi, İspanya ligi, Hollanda ligi ve Premier Lig’de kulüplerin ortaklaşa olarak futbolcu maaşlarını azaltmaya gideceği konuşulmaya başlanmıştır. Tüm bu örneklere ters ve yanlış olacak şekilde; İsviçre’nin Sion Kulübü Başkanı Christian Constantin oyuncularına WhatsApp aracılığı ile mesaj gönderip, her birine aylık 9.600 İsviçre Frangı ödeyeceğini ve belirttiği sürede mesajına olumlu dönüş yapmalarını talep etmiştir. Ardından mesajına dönüş yapmayan ve bu durumu reddeden 9 futbolcusunun sözleşmesini tek taraflı feshetmiştir.
Yukarıda saydığım sabit ücret dışında bahsedilen diğer alacaklar ise şarta bağlı alacaklardır. Dolayısıyla bu şart gerçekleşmemişse ya da gerçekleşecekken kulüp tarafından gerçekleşmesi engellenmemişse, bu alacaklara hak kazanılması mümkün değildir. Bu halde pek çok sporcunun müsabaka başı alacakları, çeşitli bonus ve primler vb. gibi alacaklarından normal sezona göre bir kaybı olacaktır.
–
b) Sporcu Sözleşme Süreleri Yönünden Uyarlama
Liglerin askıya alınması ile birlikte, 2019-2020 sezonu sonunda sözleşmeleri bitecek olan sporcuların akıbetinin ne olacağı hususu tartışma konusu haline gelmiştir. Belirtilmesi gerekir ki ülkemiz özelinde bu durum, uyuşmazlık doğurmayacak gibi gözükmektedir. Öyle ki; Profesyonel sporcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı m. 19/3’e göre:
“Her halükârda sözleşmelerin bitiş tarihinin 31 Mayıs olarak tespit edilmesi zorunludur. Sözleşme bitiş tarihinden sonra resmi müsabakaların devam etmesi halinde, sözleşmenin süresi müsabakaların bitimine kadar uzamış sayılır.”
Ülkemizde lisanslı her sporcunun buna uygun kontratı imzaladığı dikkate alındığında, sözleşmelerinde öngörülen süre geçse dahi, oyuncuların mevcut sezonundaki son resmi maçın oynandığı tarihe kadar kontratı ile bağlı olacağı sabittir.
Ancak uluslararası organizasyonlar açısından eğer böyle bir hükmün var olmaması halinde nasıl bir yöntem çizeceği henüz belli değildir. Kanımca her spor federasyonun kendi açısından bir karar alması gerekmektedir.
–
3. Sonuç
Sporcunun maçlara çıkmanın yanında salgın nedeniyle henüz imkansızlaşmamış bir takım asli borçlarının da var olduğu kabul edilirse, kısmi imkansızlığın gerçekleştiği söylenemeyecektir. Doktrinde; profesyonel sporcu sözleşmesinin asli yükümlülüğü olarak sporcunun, takımının bir parçası olmasının esas alındığı ifade edilmektedir. Sporcunun maçlara çıkmanın yanı sıra başka asli borçlarının da olduğu kabul edilirse; salgının hastalık nedeniyle maçların ertelenmesi mücbir sebep olmakla beraber, ifa imkansızlığına neden olmadığı kabul edilmelidir. Bu durumda sözleşme, mevcudiyetini korumakta ve sporcu ücrete hak kazanmaktadır. Salgın nedeniyle gelirleri azalan, bu nedenle aşırı ifa güçlüğüne düştüğünü öne süren ve uluslararası spor sözleşmesinde temel aldığı amacı boşa çıkan kulüpler, uyarlama davası ve benzeri davalar açarak sporcu ücretlerinin ifanın kendilerinden beklenmesinin dürüstlük kuralına aykırı olacağını ispat ederek uyarlama talep edebilmelidir.
Son olarak yazımı Jurgen Klopp’un bu konuda söylediği bir söz ile bitirmek istiyorum:
“Spor, hayattaki en önemsiz şeylerin en önemlisidir.”
Bu nedenle biz spor takipçileri, şu zorlu dönemde spora hasret kalsak da insan sağlığının ilk öncelik olduğunu unutmamalıyız.
–
Kaynakça
- Aydos, Oğuz Sadık. “Sporcu Sözleşmesinin Feshi”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 62/3 (2013): 643-690.
- Şahin, Hale. “Mücbir Sebep Nedeniyle Borcun İfa Edilememesi”. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Doktora Tezi (2019).
- Vieweg, Klaus. “Spor Hukukunun Büyüsü”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1/1 (2010): 1-39.
- Karataş Durmuş, Neslihan. “Spor Kulüplerinin Vergilendirilmesi”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 27 (2016): 245-278.
- Küçükgüngör, Erkan. “Türk Hukukunda Sporcuların Hukuki Durumu”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2/2 (1998).
- Gülel, Aslı. “Türk İş Hukukunda İş Sözleşmelerinin Haklı Nedene Dayanmayan Feshi ve Sonuçları”. Çankaya Üniversitesi Doktora Tezi (Mayıs 2018).
- Aksoy, Onur. “Profesyonel Futbolcunun İş Sözleşmesi”. Bahçeşehir Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi (2010).
- Ateş, Derya. “Sözleşme Özgürlüğü Yönünden Dürüstlük Kuralları”. TBB Dergisi 72 (2007): 75-93.
- Kartal, Serhat. “Koronavirüs Salgınında İş Sözleşmesinin Fesih İmkanı”. Academia, (2020).
0 Yorum