İş Kanunu m. 25/2: KOD-29 Nedir?
Covid-19 salgını dolayısıyla 17 Nisan 2020 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan kararla, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesi kaynak alınarak iş veya hizmet akitlerinin; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, iş veya hizmet sözleşmelerinde sürenin sona ermesi, iş yerinin faaliyetinin sona ermesi, işin sona ermesi halleri dışında işveren tarafından feshedilmesi yasaklandı.
Kod-29 uygulaması aslında tam da İş Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrasının kendisidir. İşverenler, işten çıkarma yasağını aşmak için bu yasağın istisnalarından birini oluşturan “ahlak ve iyi niyet hallerine aykırı haller ve benzerleri” gerekçesini kullanıyor. Böylece işverenler tek taraflı tasarruflarıyla işçilerin işten çıkarılmasını Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) Kod-29 adı altında bildiriyor.
SGK’ya göre 2018’de 233 bin işçi, 2019’da 195 bin işçi ve DİSK-AR tarafından CİMER başvurusu ile SGK’dan elde edilen verilere göre 2020 yılında 176 bin 662 işçi Kod-29 nedeniyle işten çıkarıldı.
–
Kod-29 ile İşten Çıkarılmanın Sonuçları Nelerdir?
İşçiler;
1) Kıdem tazminatı hakkından faydalanamıyor.
2) İhbar tazminatı hakkından faydalanamıyor.
3) İşsizlik ödeneği alamıyor.
4) Tatsız içeriği nedeniyle yeni bir iş bulmada sıkıntılar yaşıyor.
4857 sayılı yasanın 25/2. Maddesinde düzenlenen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
a) İşçinin iş sözleşmesinin yapılması sırasında işvereni gerçeğe aykırı bilgi ve sözlerle yanıltması,
b) İsçinin, işverene veya ailesine yönelik hakaret ve asılsız suçlamalarda bulunması,
c) İsçinin işverenin başka bir isçisine cinsel tacizde bulunması,
d) işyerine sarhoş veya uyuşturucu alarak gelinmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması,
e) İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması, işverenin meslek sırlarını ortaya atması,
f) İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi,
g) İzin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın devamsızlık halleri,
h) İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi,
ı) İşçinin işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, makine ve tesisata otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede zarar vermesi.
Maddeden de anlaşılacağı üzere, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerden bazıları, yerinde ve gerekli olarak; cinsel suçlar, mala zarar verme vb. iken, bazıları ise oldukça belirsiz ve işveren otorite tarafından kötüye kullanılmaya açıktır.
–
Kod-29’un İşverenler Tarafından Kullanıldığı Bazı Tartışmalı Örnekler:
- Aralık 2020’de Çorum’da bulunan Ekmekçioğulları Metal A.Ş işyerinde DİSK Birleşik Metal-İş sendikasına üye olan 75 işçiyi işveren “Ahlak ev iyi niyet hallerine aykırı haller ve benzerleri” gerekçesini kullanarak işten çıkardı. Sendikaya üye olmak “ahlaksızlık” olarak damgalandı.
- DGD-Sen’e üye oldukları gerekçesiyle ücretsiz izne çıkarılan Kocaeli Çayırova’da Migros deposunda çalışan işçiler, direnişlerinin ardından Şubat 2021’de Kod-29 gerekçe gösterilerek işten çıkarıldı.
–
Şu Ana Kadar Neler Yapıldı?
KOD-29 çıkarılmış ve SGK bunun yerine daha özel nitelikteki başka bir anlatımla işçinin hangi husus nedeni ile işten çıkarıldığını net olarak ortaya koyacak şekilde KOD-41’den -50’ye kadar devam eden yeni kodları yürürlüğe koymuştur.
Problemin Çözümü
Asıl mesele, ne Kod-29, ne de diğer kodlardır. İşçiler lehine değiştirilmesi gereken kodlar değil İş Kanunu’nun ilgili maddesidir. Sadece salgın süresince değil, mühim bir muğlaklık içerdiğinden m.25/2 yürürlükte olduğu ilk andan beri işçi-işveren eşitsizliğine destekleyici bir meşale yakar nitelikte.
25/2’de yazılı fiillerin bir bölümünde (örn: cinsel taciz, hırsızlık…) ceza yargılaması konusudur ve diğer kanunlarda yaptırımı vardır. İşçinin bu fiillerden birini işlemesi ve bunun kesinleşmesi halinde işçi zaten cezai yaptırım görecektir. Bu konuda İş Kanunu’nun 25/2 maddesindeki işaretleri yerindedir.
Fakat, 25/2’de sıralanan hallerin hepsi aynı ağırlıkta değildir. Örneğin devamsızlık ile cinsel taciz suçlamasının aynı yaptırımlarla ele alınması hukuk mantığıyla bağdaşmaz. Bu nedenle 25/2’deki nispeten hafif haller( örn: devamsızlık, görevi yapmama) bu maddeden çıkarılmalı ve ek bir düzenlemeye konu olmalıdır.
Ayrıca maddede geçen “işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi” ve “görevi yapmamakta ısrar etme” bağlamına netlik kazandırmak şarttır. Zira işverenlerin sendikaya üye olan işçileri işten çıkarmasının gerekçesi bu maddeyi yanlış yorumlamadan çıkarılabilir.
–
Kaynakça
- 4857 sayılı İş Kanunu
- www.birgun.net (haberler)
- resmigazete.gov.tr
[zombify_post]
0 Yorum