Denetimli Serbestlik Ve Koşullu Salıverilme

Denetimli Serbestlik Nedir?

Koşullu salıverilmesine belli bir süre kalmış olan hükümlünün cezasının mahkemece belirtilen koşullar ve süre içerisinde denetimli olarak cezaevi dışında çektirilmesine denir. Denetimli serbestlik yasası, kişinin ailesiyle bağlarını sürdürebilmesi ve dış dünyayla uyum sağlayabilmesi gerekçesiyle çıkartılmış bir yasadır. Kökeni Tanzimat dönemine dayanır fakat etkin ve sistemli bir şekilde 2005 yılında Türk ceza sisteminde yerini buldu. 

2005 yılında temel ceza mevzuatı yürürlüğe girdi bu döneme kadar denetimli serbestlik, bir teşkilatlanma biçimi olarak ortaya çıkmadığından ve kanunlarda bunun yeterli kanuni zemini bulunmadığından, öngörülen benzer düzenlemeler de istenildiği ölçüde uygulanamamıştır. Zamanla ceza infaz kurullarının kalabalıklaşması, suçluların toplum içinde rehabilite edilmesi anlayışı gibi nedenlerle denetimli serbestliğin sistemli bir hal alması zorunlu hale geldi. Etkin bir şekilde uygulanabilmesine ilişkin sistemin kurulması amacıyla denetimli serbestlik hizmetlerinin yapılandırılmasına ilişkin mevzuat çalışmaları yapılmış ve bu doğrultuda hazırlanan tasarı kanunlaşarak 5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu adı altında 20 Temmuz 2005 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Günümüzde modern ve insancıl ceza siyasetinin vazgeçilmez bir sütunu konumunda olan denetimli serbestlik sistemi Türk ceza adaletindeki yerini alabilmiştir.

–

Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Nedir?          

Herhangi bir suçtan dolayı hüküm giymiş ve hapis cezası almış olan kişiler, almış oldukları cezaları iyi halli olarak infaz ettikleri takdirde, gerekli olan diğer hususlar da sağlanıyorsa hükümlünün koşullu salıverilmesine yani şartlı tahliyesine karar verilmektedir. Koşullu salıverilme süresi denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı tarihin tespiti açısından önemlidir. Hapis cezasının genel infaz oranı 1/2 olarak düzenlenmiştir. Yani süreli hapis cezalarına mahkum edilmiş olanlar cezalarının 1/2’sini infaz kurumunda geçirdikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabileceklerdir. Yeni yasa bazı istisnai suçlar için ise infaz oranını 2/3 olarak düzenlemiştir.

Hükümlü, tahliye edildikten ve koşullu salıverilme kararından sonraki denetim süresi içinde “hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç” işlerse veya kendisine yüklenen yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse koşullu salıverilme kararı geri alınacaktır. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

–

Günümüz Denetimli Serbestlik Uygulamaları

5275 sayılı Kanunun Geçici 6. maddesiyle; 30.03.2020 tarihinden önce işlenen suçlar açısından ayrı bir denetimli serbestlik ve infaz sisteminin uygulanması kanunlaştırılmıştır.

• 30.03.2020 Tarihinden Önce İşlenen Suçlar Bakımından Getirilen Düzenlemeler

Denetimli serbestlik süresi 3 yıl olarak uygulanacaktır. Bazı süreli hapis cezalarına mahkum olanlar cezalarının 1/2’sini infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanacaktır. Örneğin, yeni infaz düzenlemesiyle 6 yıl veya altında hapis cezası alan bir hükümlü doğrudan tahliye olma hakkı kazanacaktır. Çünkü 6’nın 1/2’si 3 yıl eder yani kişi 3 yıl infaz kurumda kalınca koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanır fakat denetimli serbestlik süresi de 3 yıl olduğundan kişi dorudan tahliye olur. Tanımda da belirttiğimiz üzere koşullu salıverilmesine belli bir süre kalmış olan hükümlünün cezası denetimli olarak cezaevi dışında çektirilir. 

Ayrıca hükümlülerden; 7 yıl hapis cezası alanlar 6 ay, 8 yıl hapis cezası alanlar 1 yıl, 9 yıl hapis cezası alanlar 1 yıl 6 ay, 10 yıl hapis cezası alanlar 2 yıl, 15 yıl hapis cezası alanlar 4 yıl 6 ay cezaevinde kaldıkları takdirde tahliye olma hakkı kazanırlar.

Aşağıdaki suçları işleyen hükümlüler 30.03.2020 tarihinden önce işlenen suçlara ilişkin “1/2 infaz oranı” ve “3 yıl denetimli serbestlik” hükümlerinden yararlanamaz:

• Kasten öldürme
• Altsoya, üstsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumunda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu,
• İşkence suçu
• Eziyet suçu
• Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu
• Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar
• Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar
• Uyuşturucu ve uyarıcı madde imal veya ticareti
• Devletin güvenliğine karşı suçlar
• Anayasal düzene karşı suçlar
• Milli savunmaya karşı suçlar
• Devlet sırlarına karı suçlar
• Terörle mücadele kapsamına giren suçlar
• Koşullu salıverilme hakkı geri alınan hükümlüler aynı hüküm nedeniyle yararlanamaz.

Ayrıca koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün, üç gün; 18 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

Adli para cezasına mahkum olanlar, her halükarda adli para cezasını ödemek zorundadırlar, hiçbir şekilde Geçici 6. maddede düzenlenen koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümlerinden yararlanamazlar.

Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanan hükümlüler, cezanın 1/2 infazına ilişkin infaz rejiminden yararlanamazlar, tekerrür halinde infaz oranı 2/3’tür. Ancak, suçta tekerrür hükümleri uygulanan hükümlüler, aynı yasa kapsamında yer alan 3 yıllık denetimli serbestlik tedbiri uygulamasından yararlanabilirler. İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda, hükümlü koşullu salıverilmez ve açık cezaevine ayrılamaz. Bu nedenle, ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması halinde denetimli serbestlikten de yararlanılamaz.

Düzenlemeden yararlanamayacak suçlara teşebbüs etme, azmettirme veya yardım etme hallerinde kanunda düzenlenen şartlı tahliye veya denetimli serbestlik uygulamasından yararlanılamaz.

Halihazırda denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal edenler ½ infaz indiriminden faydalanacaklar ancak 3 yıllık denetimli serbestlik süresinden faydalanamayacaklar.

Denetimli serbestlik yükümlülüklerine uygun hareket etmesine rağmen suç işledikleri gerekçesiyle yargılananlar, suçsuzluk karinesinden yararlandıkları için mahkumiyet kesinleşinceye kadar denetimli serbestlikten yararlanırlar. Mahkumiyet kesinleştiğinde, hükümlünün cezaevine alınarak cezaların toplanmasını gerektiren ayrı bir infaz süreci işleyecektir.

0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine 4 yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler hakkında denetimli serbestlik hükümleri uygulanacaktır. Ayrıca 70 yaşını bitirmiş hükümlüler hakkında da denetim süresi 4 yıl olarak uygulanır.

• 30.03.2020 Tarihinden Sonra İşlenen Suçlar Bakımından Getirilen Düzenlemeler 

Hükümlü olan kişi henüz cezaevine girmemişse, ceza miktarı ne olursa olsun denetimli serbestlik yasasından yararlanması mümkün değildir. Cezası ne olursa olsun her hükümlü, “iyi halli” olup olmadığının tespiti amacıyla cezaevine girmek zorundadır. Hükümlü, kapalı cezaevine girip açık cezaevine geçtikten sonra cezaevi idaresi tarafından hükümlünün “iyi halli” olduğuna dair bir değerlendirme raporu hazırlanır ve hükümlü denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak tahliye edilir. Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar hariç olmak üzere; Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitim evinde bulunan ve koşullu salıverilmesine 1 yıl kala denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak tahliye edilebilirler.

0-6  yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine 2 yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler hakkında denetimli serbestlik hükümleri uygulanacaktır.

Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler hakkında denetim süresi 3 yıl olarak uygulanacaktır. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adlî Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir

Denetimli Serbestlik Şartları

Denetimli serbestlik yasası, cezaevinde bulunan her hükümlünün doğrudan yararlanabileceği bir yasa değildir. Denetimli serbestlik uygulama koşulları suçun niteliğine (açık cezaevine geçiş açısından), cezanın miktarına ve hükümlünün kişiliğine göre farklılık gösterir.

Hükümlünün yerine getirmesi gereken şartlar şunlardır:

• Hükümlünün açık cezaevine geçiş hakkı elde etmiş olması gerekir. Açık cezaevine ayrılma koşulları daha kolay hale getirildiğinden denetimli serbestlik yasasından yararlanmak da kolaylaşmıştır. 
• Hükümlünün iyi halli olması şartı. Hükümlünün iyi halli olup olmadığı, cezaevi idaresi tarafından hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak karar verilir. Hükümlünün hazırlanan bu rapora karşı ceza infaz hakimliğine itiraz hakkı vardır.
• Hükümlünün veya avukatının talep etmesi
• Hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanma talebini bir Denetimli Serbestlikten Yararlanma Dilekçesi ile İnfaz Hakimliği’ne bildirdiğinde, İnfaz Hakimliği bu taleple ilgili en kısa sürede karar vermek zorundadır.
• Koşullu salıverilmesine belli bir süre kalmış olması gerekmektedir.

Denetimli Serbestlik Süresindeki Yükümlülükler Nelerdir?

• Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması,
• Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması,
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi,
• Belirlenen programlara katılması,

Denetimli Serbestliğe Uymama

Denetimli serbestliğe uymama halinde kişinin yararlandığı infaz şekli ortadan kalkar. Denetimli serbestlik uygulamasının ihlali halinde hükümlü tekrar cezaevine alınır. Denetimli serbestlik, birçok farklı şekilde ihlal edilebilir. Aşağıdaki şartlara uymayan hükümlünün denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiği kabul edilmektedir:

• Tahliye olduktan sonra 5 gün içinde başvurma şartının ihlali: Hükümlü tahliye olduktan sonra beş gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne başvurarak hakkındaki tedbire uygun programa katılmaya başlamalıdır. Bu kurala uymadığı taktirde denetimli serbestlik yasasını ihlal etmiş sayılır.  
• Hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğü programına uymamada ısrar etmesi. Nitekim Yargıtay, bir kez imza atmayan bir kez de görüşmeye gitmeyen kişinin denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiğini kabul etmiştir.
• Hükümlünün denetimli serbestlik yasasından yararlanma talebinden vazgeçmesi 

Prensip olarak denetimli serbestlik yasasını ihlal eden hükümlü, cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının infaz edilmesi için tekrar cezaevine alınır. Ancak dışarda denetimli serbestlik kanunu uygulamasından yararlanarak geçirdiği süreler cezasından indirilir.

Denetimli serbestlik uygulamasında hükümlüler en çok imza ihlali yapmaktadır. İmzaya gitmemek de önemli bir denetimli serbestlik kuralının ihlalidir. Üst üste iki kez imza ihlali yapanların denetimli serbestlik kararı geri alınır.

–

Denetimli Serbestlik Ve Adli Para Cezası

Adli para cezası ödenmediği için hapis cezasına çevrilirse hükümlü hakkında denetimli serbestlik kanunu hükümleri uygulanamaz. Denetimli serbestlik, yalnızca mahkeme tarafından verilen doğrudan hapis cezaları için uygulanabilecek bir kurumdur.

Denetimli Serbestlik Yasası Ve Elektronik Kelepçe Takılması

Denetimli serbestlik yasası uygulanarak tahliye edilen hükümlülere elektronik kelepçe takılması da mümkündür. Denetimli serbestlik uygulanacak olan hükümlüye ait evde veya evin çevresinde serbestçe hareket edebileceği alanlar belirlendikten sonra hükümlünün ayağına elektronik kelepçe takılmaktadır.

Elektronik kelepçe açılırsa sistem alarm vermektedir. Elektronik kelepçenin açılması veya belirlenen alanın dışına çıkılması denetimli serbestliğin ihlali kabul edilmektedir. Elektronik kelepçeyi açarak yükümlülüğü ihlal eden kişi cezasını ceza infaz kurumunda infaz edecektir.

–

Suçta Tekerrür Halinde Denetimli Serbestlik

Suçta tekerrür, ilk işlediği suç kesinleşen hükümlünün belli bir süre sonra ikinci bir suç işlemesidir. İlk kez tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilir. Ancak “ikinci kez tekerrür” hükümleri uygulanan hükümlünün denetimli serbestlik tedbirinden ve koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanması mümkün değildir.

–

Kaynakça

• https://barandogan.av.tr/blog/ceza-hukuku/denetimli-serbestlik-nedir.html
• http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2012-100-1190
• http://www.forensislaw.com/blog/30032020-tarihinden-once-islenen-suclarda-denetimli-serbestlik-kosullu-saliverilme-ve-infaz

[zombify_post]