Kadın Haklarında İlk Ateşi Yakan Afife Jale’yi tanıyor musunuz ?

Bu yazımızda Afife Jale’nin hayatına kadın hakları penceresinden biraz göz gezdirelim istedik. Keyifli okumalar.

İnsanlığın gelişim dönemi incelendiği takdirde kadın, ailenin ve toplumun çoğu kez ikinci planında kalmaya hapsolmuştur. Tabii ki bazı istisnalar mevcut fakat kadın ve erkeğin toplum içinde eşitliğine dair ilk çabalar 19. yüzyılının ikinci yarısına denk gelir. Peki, kadın ‘neden’ gerek erkekler gerek dogmatik kurumlarca ikinci plana atıldı? Şahsi kanaatimce bunun koruma, mahremiyet duygusuyla alakası yok. Yalnız bir şey var o da kadının toplumda değer görecek başarılara sahip olmamasını istemeleri. Ki bunun en güzel kanıtı da bu kişilerin kadınlara bazı meslekleri yasaklamaları, kadınlara seçme ve seçilme hakkını vermemeleri ve en ağırı, nüfus sayımlarında kadınları hesaba dahi katmamalarıdır. Hal böyleyken bazı ülkelerde, kadınlar büyük çabalar vererek bazı ülkelerde ise bu ülkelerin yönetimleri aracılığıyla, geç kalınmış olsa dahi kadınlar sahip olmaları gereken hakları kazandılar. Tabii ki bu acılı ve sancılı süreç hiç kolay olmadı. Afife Jale’nin kendi deyimiyle o “ İlk ateşi yakan” idi[1]. Ve ilk ateşi yakanlar hep ödememeleri gereken bedeller ödediler.

1902 yılında İstanbul Kadıköy’de dünyaya gelen Afife orta halli bir ailenin çocuğuydu[2]. Afife’nin içinde aşktı tiyatro. Belki de bu aşkın karşılığı olarak kader yüzüne gülmüştü ve Darülbedayi’de yalnızca kadınlara oynanacak oyunlar için sınavlar açılmıştı. Afife bu sınava girdiği birkaç kız arkadaşıyla beraber, mülazım artistlik (stajyer oyuncu) kadrosuna alındı[3]. Dönemin şartları sebebiyle (Müslüman ve Türk kadınların sahneye çıkmaları yasaktı) Afife hariç diğer tüm arkadaşları hiç sahneye çıkamayacakları düşüncesiyle istifa ettiler. Fakat Afife direndi, inatla direndi. Bir yılı aşkın sürece bütün provalara katıldı, kendini sahneye hazırladı lakin sahneye hiç çıkamadı[1].

1919 yılında Hüseyin Suat’ın Yamalaradlı oyununda Emel rolünü oynayan yabancı kadın oyuncunun bir gece Paris’e gitmesiyle Emel rolü boşta kaldı[1]. Bu rol için sınavlar düzenlendi ve bu sınavı sahne ismiyle Jale kazandı, Afife Jale. İlk oyununda büyük alkış ve tebrik alan Afife için acılar henüz başlamamıştı. Zira o sahnedeyken birçok kez polis baskınına maruz kalacak ve son anda diğer oyuncular tarafından kaçırılacaktı. Bu baskınlardan kaçan Afife’yi engellemek için Dâhiliye Nezareti olaya el attı ve bu kez de bir beyanname ile Müslüman ve Türk kadınların sahneye çıkması yasaklandı. Son baskında yakalanan Afife için kötülükler üst üste geliyordu. Sahne aşkıyla yanan birine yasak konması yetmezmiş gibi oyunculuğu ‘hafif meşrep’ bulan babası Hidayet Bey tarafından evlatlıktan reddedildi. Bu ret üzerine baba evini terk eden Afife Dâhiliye Nezareti’nin emriyle Darülbedayi ’deki ücretli görevinde de alındı. Tüm bu olumsuzluklar Afife’nin baş ağrılarına sebep olmuştu. Baş ağrılarını bastırmak için morfin tedavisine başladı[4].

Yıl 1923 olduğunda nihayet olması gereken oldu ve kadınların sahneye çıkması serbest oldu. Bu özgür ortamda Afife turneye çıktı ve birçok sahnede rol aldı. Afife’nin morfin tedavisi yavaş yavaş bağımlılığa dönüştüğü için Afife’nin sahneye çıkması imkânsızlaşıyordu[2]. Ki en acısı da buydu. Artık her şey serbestti fakat Afife sağlık problemlerinin getirdiği bağımlılıkla sahneye çıkamıyordu. Bu acı ağrıların artırıyor, ağrılar sebebiyle morfine daha çok ihtiyaç duyuyordu. Bu bağımlılık evliliğinin sonlanmasına, Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nde morfinmanlar koğuşunda yatmasına sebep oldu[5]. Ve maalesef Afife Jale 39 yaşında, gençliğinin baharında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nde sessiz sedasız bir şekilde hayata veda etti.

“Kadınlar insandır biz insanoğlu…” – Neşet ERTAŞ

KAYNAKÇA
[1]http://listelist.com/afife-jale-kimdir/
[2]https://www.biyografi.net.tr/afife-jale-kimdir/
[3] Meral Akkent,. “Afife Jale”. İstanbul Kadın Müzesi. 31 Mayıs 2016
[4]”Afife Jale kimdir?”. afife.org. 3 Nisan 2012
[5]http://www.bilgiustam.com/afife-jale-kimdir/
Ayşe Emel Mesci (27-04-2015). “Beni de Alın Ne Olur”. Cumhuriyet. 11 Ekim 2016
“Afife Jale (1987)”. Sinematurk.com. 14 Mart 2017
Çiğdem Öztürk (09-10-2007). “Müjde Ar Afife Jale’yi Arıyor”. Radikal. 13 Nisan 2014
“Afife Tiyatro Ödülleri 20. Kez Sahiplerini Buldu!”. Sanatatak.com sitesi, 26 Mayıs 2016

[zombify_post]