Günlük hayatta izlediğimiz; videolar, filmler, tv program ve yapımları dinlediğimiz; şarkılar, ses kayıtları okuduğumuz; kitaplar gibi hayatın pek çok alanında karşımıza çıkan özgün eserler ve fikirlerin yaratıcılarının onlar üzerinde sahip olduğu telif haklarını ve kullanılmaları için hangi hukuki süreçlerden geçmeleri gerektiğini inceleyelim.
Telif hakkı nedir?
Kişi veya kişilerin fikri emekleriyle meydana getirdiği ürünlerin kullanılması ve kopyalanmasıyla ilgili hukuken sağlanan mülkiyet hakkıdır. Bu hak meydana gelen ürünü kullanabilme, satışını yapma ve kiralama, ürünün izinsiz olarak kullanılmasını, çoğaltılmasını ve dağıtılmasını mahkeme kararı ile önleme gibi yetkilere sahiptir. Bu hak sayesinde ortaya konan eser ancak sahibinin izniyle kullanılabilir ve yayılabilir. Sembolü “©” şeklindedir ve herhangi bir eser üzerinde bu sembolün olması eserin telif hakkı tesciliyle sahiplenildiğini ve korunduğunu belirtir.
Telif haklarının korunması insan haklarından biridir. Telif Hukuku,1948 Tarihli Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 27’inci Maddesiyle koruma altına alınmıştır. Bildirgenin 27. Maddesi şöyle der; “Herkes toplumun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, bilim alanındaki ilerleyişe katılmak ve bundan yararlanmak hakkına sahiptir. ”Herkesin sahibi bulunduğu (yarattığı) her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserinden doğan manevi ve maddi yararlarını korunmasını isteme hakkı vardır.”
Telif Hakkı başvurusu nasıl yapılır?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunan eserler, eserin yaratıldığı andan itibaren başlayan doğal bir korumadan yararlanır. Telif Hakkının doğması için tescile gerek yoktur.Telif Hakları Genel Müdürlüğüne yaptırılacak olan ve ispat kolaylığı sağlayacak tescil ve eser sahibinin söz konusu eseri kendisinin meydana getirdiğini ve bu eser üzerindeki tüm hakların kendisine ait olduğunu içeren beyanının noter tarafından düzenlenmesi ya da onaylanması mümkündür.
- Süreli olmayan yayınlar,müzik eserleri,sinema eserleri, VCD-DVD-CD-ROM-VHS eserleri için; Bandrol Başvurusu
- Müzik eseri içeren yapımlar, sinema eseri içeren yapımlar, 1995 yılı ve öncesi yapımı gerçekleşen sinema eseri içeren yapımlar için; Zorunlu Kayıt Tescil Başvurusu
- İlim ve edebiyat eserleri, bilgisayar programları/veritabanları, güzel sanat eserleri, musiki eserleri için; İsteğe Bağlı Kayıt Tescil Başvurusu yapılır.
Telif hakkının korunması süreli midir?
Telif haklarında ülkesellik ilkesi geçerlidir. Hangi ülkede koruma talep ediliyorsa o ülkenin mevzuatına göre koruma şartları belirlenir ve sadece o ülkenin sınırları içerisinde korunur. Koruma süresi çoğu ülkede eser sahibi yaşadığı sürece ve ölümünden itibaren 50-70 yıl için geçerlidir. Örneğin; Türkiye’de 70 yıl, ABD’de ürün sahibinin ömrü boyunca ve ölümünden sonraki 50 yıldır. Koruma sürelerinin dolmasıyla birlikte eser sahibine tanınan mali haklar sona erer. Koruma süresi bitmiş eserler kamuya mal olur ve bunlardan yararlanmak serbest hale gelir.
Fikir ve sanat ürünlerinden hangileri eser olarak kabul edilir? Eser sahibinin hakları nelerdir? Eser sahibi hakkını devredebilir mi?
Fikir ve sanat ürününün eser olarak kabul edilip koruma altına alınabilmesi için; sahibinin hususiyetini taşıması, şekillenmiş olması, kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi, fikri bir çabanın sonucu olması gerekmektedir. Sinema eserleri, ilim ve edebiyat eserleri, musiki eserleri, güzel sanat eserleri fikir ve sanat eserlerindendir.
Eser sahibinin hakları maddi ve manevi haklar şeklindedir;
Maddi Haklar
İşleme Hakkı, Çoğaltma Hakkı, Yayma Hakkı, Temsil Hakkı, Umuma İletişim Hakkı, Pay ve Takip Hakkı’dır.
Manevi Haklar
Adın belirtilmesi yetkisi, Eserde değişiklik yapılmasını men etme yetkisi, Eser sahibinin malik ve zilyede karşı, umuma arz hakkıdır.
Eser sahibi hakkını dilediği kişiye dilediği süre ile devredebilir. Eserlerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması için eser sahibinin onayı gerekir. Mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olması ve devre konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Mali hakların devri konusunda devir, ruhsat ve izin şeklinde üç tip hak alımı söz konusudur. hak devri olmadan hakların kullanılması halinde hak sahibi hukuk ve ceza davaları açmaya yetkilidir.
Kaynakça:
1-http://www.telifhaklari.gov.tr/Mevzuat
2-http://www.telifhaklari.gov.tr/Telif-Hakki-Nedir
3-http://www.telifhaklari.gov.tr/Genel-Sorular
4-http://www.wiki-zero.com/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvVGVsaWZfaGFra8Sx
[zombify_post]
0 Yorum