Bir Sanat Eseri Ne Kadar Kara Olabilir?

Sanat kendimizi ifade ediş biçimimiz; duygu, düşünce, arzu ve hayallerimizin bir eseridir. Sanat renklerin, çizgilerin, ifadelerin birbirleri ile olan ahengi ya da en sade şekilde “hoşa giden biçimler yaratma çabası” olarak tanımlanabilir.

Resmimi hayal ediyorum ve sonra hayalimi boyuyorum.          Vincent Van Gogh

Sanat insanlığın en eski çağlarından beri var olmuş ve var olmayı sürdürecektir, sanat bu süreçte kendisine güzel geleni insanlığa yansıtmaya devam edecektir. Herkesin bildiği gibi güzellik kavramı görecelidir ve temel olarak bu sanatı çeşitlendirir. Peki bu kadar çeşitli ve farklı nitelikte olan eserlere nasıl paha biçilir?

Sanat Piyasası ve Yatırımlar: “Milyon Dolarlık Tablolar.”

Bir sanat eserinin değeri birden fazla ölçüte bağlı olarak değişmektedir. Eserin hangi dönemde oluşturulduğu, eserin kaç adet olduğu, sanatçının hayata olup olmadığı, eserin kaç yaşında olduğu, kullanılan malzemelerin değerleri, boyaların yoğunluklarından dolayı tabloların kalınlıkları ve buna benzer birçok etken bir sanat eserinin değerini artırmakta ve fiyatlarını belirlemektedir.

Günümüzde ise sanat eserlerinin fiyatlarında gözlemlenen artışlarda, sanat simsarları ve müzayede evlerinin aracılığı ile para aklamanın kolaylaşmasının da hatırı sayılır bir rolü olduğu düşünülmektedir. Eserlerin gerçek değerlerini anlayan sanatsever ve benzeri kişiler dışında kalan sanatla çok alakası olmayan alıcıların “Milyon Dolarlık Tablolar”  almalarının masum bir tarafı olup olmadığı tartışılmaktadır.  

EDVARD MUNCH “ÇIĞLIK”
Sanat piyasasında yatırımlar oluşturulmaya başlanmış ve sanat giderek finansal bir varlık olmuştur. Sanat piyasası, çok yüksek miktarlarda nakit paranın döndüğü ve takasın meşru bir alışveriş yöntemi olarak kabul edildiği, denetimden muaf ve şeffaflıktan uzak bir piyasa haline gelmiştir. Tüm bu sebeplerden dolayı sanat piyasasında dönen paranın kaynağına ulaşabilmek hiç de kolay değildir. Hesap işlem kayıtlarının tutulmuyor olması ve halihazırda sanat eseri satışlarını kamuya açıklama zorunluluğunun bulunmaması sanat piyasasının farklı amaçlara yönelik kullanılmasına temel oluşturmaktadır. Sanat piyasası bu sebeplerden dolayı kara para aklamaya müsait bir sınıf olmaya başlamıştır. Sanat piyasasının aracılığı ile aklanan paranın kesin bir miktarı bilinmese dahi epey yüksek oranların söz konusu olduğu tahmin edilmektedir. Sanat piyasasında alıcı ve satıcı isimlerinin açıklanmaması başka piyasalara göre sanat piyasasında bu suçu işlemeyi daha mümkün hale getirmekte ve farklı yolların uygulanmasına imkân tanımaktadır.   

Sanat Eserleri ile Kara Paranın Aklanması

Günümüz suç ekonomisi içerisinde kara para ve kara paranın aklanması yöntemleri önemli bir yer tutmaktadır. Yasadışı eylemlere karışmış kişiler genellikle buna ilişkin kaynakların gelirlerini gizleme çabasında olmakta ve böylelikle elde edilen gelirler yasal kaynaklardan elde edilmiş gibi gösterilerek sistem içerisine aklama yöntemleriyle dâhil edilmektedir.

Kara para, tek bir alan ile ilişkilendirilerek açıklanabilecek dar bir kavram değildir. Kara paranın anlamda tanımlamaları farklıdır. Hukuki anlamda: Devlet tarafından belirlenmiş öncül suçların işlenmesi neticesiyle elde edilen gelirlerdir. Günümüzde, bazı ülkeler hukukî anlamda kara parayı her türlü suç faaliyetinden elde edilmiş gelir olarak tanımlarken, bir kısım ülkeler de sadece belirli suçlardan elde edilmiş gelir olarak tanımlamaktadır.

Kara para aklama, suç gelirleri olarak adlandırılan yasadışı yollardan elde edilen bir varlığın gizlenmesi amacıyla yapılan her türlü eylemi ifade etmektedir. Hukuki neticelerden kaçınmak için suç içinde yer alan bir kimseye yardım etmek, bir malın kanunsuz kaynağını gizlemek ve değiştirmek veya o malın suçtan kaynaklandığını bilerek transfer etmek veya değiştirmek için gerçekleştirilen eylemler kara para aklama faaliyetlerine girer.

Joseph Ducreux “Le Discret”Peki sanat eserleri ile kara para aklamak nasıl mümkün olmaktadır? Bu durumun mümkün olmasındaki en büyük etken sanat piyasasında denetimin az oluşudur. Sanat eserini herhangi bir kimlikle alabilen alıcı hiçbir yere fatura göstermeden, vergi ödemeden ya da cüzi bir miktar ödeyerek satın alınmış eserlerin önemli bir kısmı “freeport” diye adlandırılan serbest limanlara yollayabilmekte ve bu limanlarda diğer alıcılara özel ve isimsiz olarak satılabilmektedir. Satışlardaki gizlilik alanın ve satanın kimliğinin sır gibi saklanıyor olması da para akışını kolaylaştırmaktadır. Kullanılan bu sistem her zaman parayı aklayanlar için işlerin yollunda gideceği anlamına gelmemektedir. 2003 yılında iki New York’lu sanat satıcısı olan Shirley D. Sack ve Arnold K. Katzen uyuşturucu ticaretiyle elde edilen para karşılığında sanat eseri satmaktan tutuklandılar. Yaşanmış bir diğer olay ise İsviçreli iş adamı ve Singapur’da ikamet eden Natural Le Coultre şirketinin sahibi aynı zamanda “serbest limanların kralı” olarak bilinen Yves Bouvier, Monako’da sanat fiyatlarının manipülasyonu ve kara para aklama şüphesiyle tutuklanmıştır.

Lüksemburg ve İsviçre de dahil olmak üzere Avrupa’daki bazı ülkeler, sanat pazarında kara para aklamayı engellemek için yasalar çıkardı ancak hukuki yaptırımların azlığı, suçu görüp de görmezlikten gelen sanat tüccarlarının tavrı ve yakın gelecekte piyasaya bir düzenleme getirileceğine dair bir işaret olmaması sanat suçlarının artacağını göstermektedir.

KAYNAKÇA

• https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/international-business/european-business/economists-urge-tighter-regulations-to-curb-money-laundering-in-art-market/article26217852/  
• https://www.sayistay.gov.tr/tr/Upload/95906369/files/dergi/pdf/113m6.pdf 
• https://www.e-skop.com/skopbulten/bir-kara-para-aklama-araci-olarak-sanat/2626 
• https://www.economist.com/briefing/2013/11/23/uber-warehouses-for-the-ultra-rich 
• https://www.nytimes.com/2001/06/02/nyregion/money-laundering-charges-for-art-dealers.html