Tüm dünyada ve ülkemizde etkisini sürdürmekte olan koronavirüs salgını nedeniyle Cumhurbaşkanlığı bünyesinde bir yardım kampanyası başlatılmıştır. Aynı şekilde yerel yönetimler bazında da bazı belediyeler bu kapsamda çalışmalarını sürdürmeye karar vermiştir.
Ancak İçişleri Bakanlığı’nın valiliklere gönderdiği söz konusu genelge, kafalarda soru işareti oluşturmuştur. Genelgede 23/6/1983 tarih ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’na dayanılarak belediyelerin yetkili makamlardan izin almadan bağış toplamasının hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır.
2860 sayılı Kanun, “gerçek kişiler, dernekler, kurumlar, vakıflar, spor kulüpleri, gazete ve dergiler”i düzenleme alanında bulundurmakta ve bunların yapacağı yardım toplama faaliyetlerini düzenlemektedir. Kanun’da belediye, yerel yönetim, mahalli idare, kamu tüzel kişisi veya benzeri herhangi bir kavramın adı hiçbir şekilde geçmemektedir.
3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda ise söz konusu olayla ilgili şu hükümler bulunmaktadır:
- m. 15/1-i: Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: … Borç almak, bağış kabul etmek.
- m. 15/9: … şartlı bağışlar… haczedilemez.
- m. 18/1-g: Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: … Şartlı bağışları kabul etmek.
- m. 38/1-l: Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır : … Şartsız bağışları kabul etmek.
- m. 59/1-g: Belediyenin gelirleri şunlardır: … Bağışlar.
- m. 60/1-r: Belediyenin giderleri şunlardır: … Şartlı bağışlarla ilgili yapılacak harcamalar.
10/7/2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun Belediye Kanunu’na yaptığı atıf:
- m. 28: Belediye Kanunu ve diğer ilgili Kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri ilgisine göre büyükşehir ve ilçe belediyeleri hakkında da uygulanır.
Burada incelenmesi gereken başlıca iki mesele vardır:
1. 2860 sayılı Kanun’un mu yoksa 5393 sayılı Kanun’un mu hükümleri uygulanacaktır?
Normlar hiyerarşisinde aynı düzeyde alan ve birbiriyle çatışan iki hukuk kuralı varsa, bunlardan sonraki tarihte kabul edilmiş olan kuralın, önceki kuralı ilga ettiği kabul edilir. Yardım Toplama Kanunu 23/6/1983 tarihinde kabul edilmiş ve konumuzu ilgilendiren maddelerle ilgili sonradan bir değişiklik yapılmamıştır. Belediye Kanunu ise 3/7/2005 tarihinde kabul edilmiştir. Bu nedenle Belediye Kanunu uygulanmalıdır ama yine de özel-genel kanun tartışması yapılmak istenirse Belediye Kanunu’nun söz konusu diğer kanuna göre belediyeler bazında daha özel nitelikte hükümler getirdiğinde şüphe bulunmaması gerekmektedir.
Görüldüğü gibi Yardım Toplama Kanunu’nun belediyeleri de içinde barındırdığı savunulsa bile -ki kanımca bu yanlış bir değerlendirmedir- milletin iradesini yansıtan Meclis’in daha yakın tarihli bir hükmüyle belediyelere daha farklı bir düzenleme getirilmiştir.
Sonuç: 3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu hükümleri -“sonraki ve özel” olduğundan- uygulanmalıdır.
2. Gündemdeki bağışların şartlı ya da şartsız bağış kapsamında olması
Bağış genel olarak “bağışlayanın malvarlığından bağışlanana karşılıksız olarak bir kazandırma yapmayı üstlenmesi” olarak tanımlanabilir. Bağışlama, karşılıksız olmanın yanında bir koşula bağlanarak yapılabilir (Türk Borçlar Kanunu m. 288 ve 290 uyarınca). Belediyelerin söz konusu topladığı bağışlar halk tarafından yaşamakta olduğumuz salgından dolayı zorlaşan hayat şartlarının iyileştirilmesi, ihtiyaç sahiplerine çeşitli iyileştirmelerin yapılması şartıyla verilmektedir.
Sonuç: Yapılan bağışlar, şartlı bağış olarak değerlendirilmeli ve bu sebeple Belediye Kanunu’nun m.18/1-g gereğince belediye meclislerinin bu konuda yetkili olduğu kabul edilmelidir.
Ayrıca şunu belirtmemde fayda vardır ki, Belediye Kanunu’nun m. 59/1-g hükmünü doğrudan söz konusu olaylarla ilişkilendirmek yanlıştır. Çünkü yapılan bağışlar belediyeye gelir kaydettirilmek suretiyle yapılmamaktadır.
UYARI: Bu yazının içeriğinde tamamen hukuki yorum metodlarının ilişkilendirilmesi yoluna gidilmeye çalışılmıştır. Dolayısıyla yazıda toplumsal veya siyasi bir yorumlamaya gidilmemiştir. Şu da bilinmelidir, hukuk düzeni her zaman açık bir şekilde tek bir doğruyu bünyesinde barındırmayabilir. Bu sebeple çoğu zaman yüksek yargı mercileri dahi benzer konularda farklı gerekçelerle farklı sonuçlara ulaşabilmektedir. Bu yazıda da sadece hukuki bir yorum yapılmaktadır.
İlgili Mevzuat:
- 3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5393.pdf
- 10/7/2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5216.pdf
- 23/6/1983 tarih ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2860.pdf
- 30/03/2020 tarih ve 6051 sayılı İçişleri Bakanlığı Genelgesi: https://www.icisleri.gov.tr/yardim-toplanmasi-hususuna-iliskin-kamuoyu-bilgilendirmesi (Genelgenin kendisi değil, Bakanlığın Genelge ile ilgili yaptığı resmî açıklamadır.)
Kaynakça
- Gözler, Kemal. Hukuka Giriş. Bursa: Ekin Basın Yayın Dağıtım, Genişletilmiş 15. Baskı, 2018. s.367-384.
0 Yorum