Sosyal Medyada Düzenlenen Çekilişlerin Hukuki Boyutu

Sosyal medya fenomenleri daha geniş kitlelere ulaşmak, takipçi ve beğeni sayılarını arttırmak, reklam yelpazelerini genişletmek gibi çeşitli nedenlerle çekilişler düzenliyorlar. Bu çekilişlerin katılım şartları genellikle işaret edilen hesapları takip etmek, gönderiyi beğenmek ve yorumlar kısmında diğer kullanıcıları etiketlemek şeklinde oluyor. Kullanıcılar da sadece birkaç dakikasını ayırarak yapacağı bu işlemle belirlenen hediyeyi kazanmayı ümit ederek çekilişe katılmaktan kendilerini alamıyorlar. Evet, sizi çekilişlere etiketlemekten usanmayan o azimli arkadaşınız aklınıza geldi şu an, biliyorum.

Hayatımızın her alanında olan hukuk, sosyal medyada düzenlenen çekilişlerde de karşımıza çıkıyor. Gelin, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü’nün 18.12.2019 tarihinde yaptığı uyarı duyurusu ve Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik çerçevesinde bir değerlendirme yapalım.

–

Sosyal Paylaşım Sitelerinde Yapılan Çekilişler İçin Uyarı Duyurusu

Milli Piyango İdaresi (MPİ), sıklıkla düzenlenmeye başlanan sosyal medya çekilişlerinde yaşanan mağduriyetler ve taraflarına gelen şikayetler üzerine 18.12.2019 tarihinde resmî web sitesi üzerinden bir duyuru paylaştı. Bu duyuruda MPİ Genel Müdürü Bekir Yunus Uçar sosyal medya üzerinden yapılan hediye çekilişlerinin MPİ’den izin alınmadan yapıldığını belirtti ve MPİ tarafından izin verildiğini gösteren tarih ve sayı bulunmayan ve izin alınmaksızın yürütülen bu uygulamalara, herhangi bir mağduriyet yaşanmaması adına rağbet gösterilmemesi gerektiğini vurguladı.

Uçar, bu tür çekilişlerin gerekli işlemlerin yapılabilmesi için MPİ’ye bildirilmesi gerektiğini aktararak, “Sosyal medya yeni bir mecra, burada yapılan çekilişlerde de yoğun artış yaşanıyor. MPİ olarak biz de mevzuatımızı güncel teknolojik gelişmelere uyarlamak için çalışmalarımızı yürütüyoruz. MPİ olarak bu konuda gereken yetkimiz var. Sosyal medyada yapılan çekilişler de bizim yönetmeliğimize tabi. Yani çekiliş yapmak isteyen sosyal medya fenomenleri, bize başvurarak bu yönetmelik kapsamında MPİ’nin değerlendirmesini almak zorundadır.” ifadelerini kullandı. Çekiliş yapmadan önce mevzuata uygun olarak izin almak için başvuruda bulunan fenomenlerin varlığından da bahsetti.

–

İdareden İzin Alma Zorunluluğu

04.10.2006 tarih ve 26309 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik” maddeleri gereği çekiliş düzenlemeye karar veren kişi veya kuruluşların Milli Piyango İdaresi’nden izin almaları zorunludur. Yönetmeliğin amacı, karşılığı nakit olmayan piyango ve çekilişlerin tertibine izin verilmesi, bunların izlenmesi, denetlenmesi suretiyle katılımcıların hak ve menfaatlerinin korunmasına dair usul ve esasları düzenlemektir. Başvurular MPİ tarafından incelenecektir.

Yönetmelik’in 5. maddesi gereğince MPİ; izin taleplerini değerlendirmeye, düzenlemenin izin kapsamı içinde olup olmadığına karar vermeye, uygun görülenlere izin vermeye, aynı kişi veya kuruluş tarafından veya ürün bazında bir takvim yılı içinde düzenlenebilecek piyangoların sayısı ile katılım şekil ve şartlarını belirlemeye, taahhüt edilen ikramiyelerin tutar, adet ve niteliklerine sınırlama getirmeye, kampanya ve çekiliş tarihlerini değiştirmeye ve ertelemeye, verilmiş olan izinler ile çekilişleri iptal etmeye, günün gelişen şartlarına uygun olarak piyangolarla ilgili olarak benzeri kurallar koymaya, ilgili kanunlar ile bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenlerin piyango faaliyetlerinin durdurulmasını ve bunlarla ilgili her türlü ilan, reklam, bilet, kupon, katılım numarası ve benzerlerinin toplatılmasını mahallin en büyük mülki amirinden talep etmeye, piyangoları izlemeye ve denetlemeye yetkilidir.

–

Başvuru Prosedürleri

Sosyal medyada çekiliş düzenleyebilmek için İdareden izin alma zorunluluğuna değindik. Peki izin alma süreci nasıl işliyor? Başvuru prosedürlerini inceleyelim.

Çekiliş düzenlemek isteyen kişinin çekilişin başlama tarihinden en az on beş gün önce istenen bütün belge ve bilgilerle birlikte MPİ’ye başvuruda bulunması gerekmektedir. MPİ, öncelikle dilekçedeki kampanyanın uygulanabilirliğini, yönetmeliğe uygunluğunu incelemektedir. Düzeltilmesini gerekli gördüğü hususları düzenleyiciye bildirip ardından gerekli evrakları incelemektedir. MPİ tarafından, başvurular gerekli tüm belge ve bilgilerin tamamlanmasından sonra düzenleyicilerin yeterlikleri, taahhütlerini gerçekleştirebilme kabiliyetleri, daha önce düzenlemiş oldukları çekilişlerin sonuçları ve gerekli görülecek diğer hususlar yönünden incelenerek sonucu en geç beş iş günü içerisinde, çekiliş düzenleme talebinde bulunanlara yazılı olarak veya internet ortamında bildirilir.

Başvuru için gerekli bilgi ve belgeler, düzenlenmek istenen çekilişin özelliklere göre başvuru dilekçesi ile birlikte dilekçeye ek belgeler, teminat mektubu örneği ve taahhütnameden oluşmaktadır. İçeriğimizin konusunu oluşturan sosyal medya fenomenlerinin düzenlediği çekilişiler, ticari amaçlı piyango ve çekilişler kategorisine girdiğinden Milli Piyango İdaresi’nin ticari amaçlı piyangolarda başvuru dilekçesi açıklamalarından yararlanmak gerekir. Başvuru dilekçesi; çekilişe katılma şekil ve şartları, çekilişin başlama-bitiş tarihi, çekilişe konu ikramiyelerin adedi, cinsi, markası, modeli ve KDV-ÖTV dahil birim ve toplam değerleri, yedek talihli adedi gibi hususlara kendilerine uygun cevap teşkil edecek şekilde güncel tarihli olarak hazırlanıp her sayfası noter onaylı imza sirkülerinde imzası bulunan bir yetkili tarafından imzalanması gerekmektedir. Başvuru dilekçesi örneğine Milli Piyango İdaresi’nin resmî web sitesi üzerinden ulaşabilirsiniz.

Yönetmelik’in 6. maddesine gereğince piyango düzenleyebilecekler ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, kamu kurum ve kuruluşları, dernekler, vakıflar, cemaatler, emeklilik ve yardımlaşma sandıkları, spor kulüpleri, okul aile birlikleridir. Örnek başvuru dilekçesi incelendiğinde düzenleyicinin Ticaret Sicil No’su ve bağlı bulunduğu Vergi Dairesi/Numarası bilgilerinin istendiğini görülmektedir. İzin almadan düzenlenen çekilişlerle daha sık karşılaşılmakla birlikte prosedürleri izleyen sosyal medya fenomenlerinin varlığından da bahsedilmektedir. Peki bu sıfatı haiz olmayan sosyal medya fenomenleri bu izni nasıl alabiliyor? Ajanslar veya menajerlik şirketlerinin temsili ile bu izni alabiliyorlar. Başvurularını birlikte çalıştıkları ajans veya menajerlik şirketlerinin vasıtasıyla yapmış oluyorlar.

–

Usulüne Uygun Olarak Düzenlenmeyen Çekilişler

Yönetmelik’in 8. maddesinde yasak fiil ve davranışlar düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca MPİ’den izin almadan çekiliş düzenlemek, MPİ’nin yazılı onayını almadan kampanya veya çekiliş tarihini ertelemek ya da iptal etmek, taahhütlerini tam veya süresi içinde yerine getirmemek, sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlemek, kamu düzenini bozucu zararlı ve kötü alışkanlıkları özendirici, genel ahlak ve adaba aykırı, halkı aldatacak veya yanıltacak şekilde reklam ve tanıtım faaliyetlerinde bulunmak, tüketici haklarını ihlal eden uygulamalarda bulunmak yasaktır.

18 yaş hususu: On sekiz yaşından küçük olanların düzenlenen çekilişe katılamayacakları, katılmış olsalar dahi kazandıkları ikramiyelerin verilmeyeceği uyarısına çekilişe ilişkin ilan, reklam ve duyurularda açıkça yer vermemek de yasak fiil ve davranışlardandır. Yönetmelik’in 15. maddesinde yer alan ilan ve reklamlarda bulunması gereken hususlarda buna yer verilmiştir. Bu madde gereğince tanıtım, ilan ve reklamlarda “18 yaşından küçük olanlar düzenlenen piyango ve çekilişlere katılamazlar, katılmış olsalar dahi ikramiye kazanmaları halinde bu ikramiyeler verilmez.”, ibaresi ve MPİ tarafından istenecek diğer her türlü bilginin bulunması zorunludur.  Ancak, içeriğimizin konusu olan çekilişlere katılan on sekiz yaş altında binlerce sosyal medya kullanıcısı vardır. Bu kişilerin, çekilişe katılım hakkı olmadığı için, çekiliş kendilerine çıkmış olsa dahi talihli olamayacaklardır. Bu nedenle çekilişi düzenleyenin, çekilişe ilişkin ilan, reklam ve duyurularda bu uyarıya yer vermesi zorunludur. Uygulamada çekilişin çıktığı on sekiz yaş altı kimselerin velilerinin, çekilişte belirtilen hediyeyi talep etmesi ve bu yöndeki şikayetleriyle karşılaşılmaktadır. Ancak zaten o kimsenin çekilişe katılım hakkı olmadığından, velinin de böyle bir hakkı olmayacaktır.

MPİ’den gerekli izin alınmadıkça çekilişlere ilişkin tanıtımda bulunulamaz, ilan ve reklâm yapılamaz ve kampanya başlatılamaz. Çekilişlere ilişkin her türlü tanıtım, ilan ve reklâmlarda; “Bu piyango Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün …/…./…….. tarih ve ……-…… sayılı izni uyarınca düzenlenmektedir.” ibaresi de bulunmak zorundadır.

Peki usulüne uygun olarak düzenlenmeyen çekilişlerde katılımcılar ile çekilişi düzenleyen arasında yaşanan mağduriyetler giderilir mi? Örneğin MPİ’den izin alınmadan düzenlenen, gerekli prosedürlerin izlenmediği bir Instagram çekilişinden telefon kazanan kişinin, kendisine bu telefonun gönderilmediği varsayımında söz konusu yönetmelik hükümleri uygulanır mı? Hayır, uygulanmayacaktır. Yönetmelik hükümleri, usulüne uygun olarak düzenlenen çekilişleri kapsar. Bu durumda çekilişi düzenleyenin inisiyatifi önem arz eder. Oysa çekiliş, gerekli izinler doğrultusunda düzenlenmiş olsaydı telefonun, kampanya başlangıç tarihinden itibaren bir yılı geçmemek üzere daha önce bildirilen tarihte çekilişi kazanan kullanıcıya teslim edilmesi zorunlu olacaktı.

–

Şikayet Yolları

Yukarıda bahsettiğimiz hususlara uygun olmayan bir çekilişle karşılaştığınızda herhangi bir mağduriyet yaşamış olup olmamanıza bakılmaksızın ilgili mercilere şikayette bulunabilirsiniz. Şikayetiniz üzerine MPİ tarafından yapılacak incelemeler sonucunda çekiliş yarıda kesilip durdurulabilir. Bunun için üç farklı yol mevcut.

1. Milli Piyango İdaresi Bilgi Edinme

Milli Piyango İdaresi’nin resmî web sitesi üzerinde ‘’ İletişim-Bilgi Edinme’’ bölümünden dilekçe, elektronik posta veya faks yoluyla şikayette bulunabilirsiniz.
Bilgi Edinme mail adresi: [email protected]

2. CİMER

Elektronik ortamda www.cimer.gov.tr üzerinden, ALO 150 telefon hattını arayarak, mektup-faks veya şahsen müracaat yoluyla CİMER başvurusu yapabilirsiniz.

3. Savcılığa Suç Duyurusunda Bulunma

–

Sosyal Medyada Düzenlenen Çekilişler Hakkında Bilgi Kirliliği

Çeşitli haber sitelerinde, YouTube videolarında veya Instagram gönderilerinde söz konusu çekilişler hakkında dayanaksız bilgilere ulaşmak mümkün. Şimdi bunları inceleyelim.

Çekiliş yasağı: Birkaç sosyal medya fenomeninin düzenledikleri çekiliş nedeniyle haklarında soruşturma başlatılması geçtiğimiz aylarda haber konusu olmuştu. Ardından, sosyal medya üzerinden çekiliş düzenlenmesinin yasaklanacağı bilgisi yayılmaya başladı. Hatta kimi sitelerde sosyal medya üzerinden çekiliş düzenlemenin halihazırda yasak olduğu yazıldı. Mevzuat ve Milli Piyango İdaresi’nin duyuruları göz önünde bulundurulduğunda böyle genel bir yasaktan bahsetmek mümkün değil. Mevzuata uygun, MPİ tarafından belirlenen kriterleri taşıyan çekilişleri düzenlemekte hiçbir engel yok.

Parasal sınır: İkramiyenin yani çekilişi kazanana verilecek hediyenin değeri belirli bir parasal sınırın altında ise çekilişi düzenlemek için izin almaya gerek olmadığı bilgisiyle de karşılaşabilirsiniz. Yönetmeliğin 2. maddesinin (f) bendinde yer alan parasal sınır nedeniyle böyle bir sonuca varıldığı söylenebilir. Ancak Yönetmelik!in 7. maddesi oldukça açıktır. Çekiliş düzenlemeye karar veren kişi veya kurumların İdareye başvurarak izin almaları zorunludur. Söz konusu çekiliş bir kazak çekilişi de olsa bir araba çekilişi de olsa MPİ’den izin alınması ve beraberinde gerekli prosedürlerin izlenmesi zorunludur. Yönetmelikte yer alan parasal sınır, MPİ’nin yapacağı incelemede kapsam içi izin-kapsam dışı izin ayrımında önem arz eder. Bir kişinin kazanabileceği ikramiyenin rayiç bedelinin bu sınırın altında olması  (2021 itibarıyla 154 TL) yalnızca kapsam dışı izin değerlendirilmesinin yapılması gerektiğini dolayısıyla da çekilişi düzenleyenden teminat istenmemesi ve çekilişin noter huzurunda gerçekleştirilmesinin zorunlu olmadığı sonuçlarını doğuracaktır.

–

Kaynakça

• Milli Piyango İdaresi Resmî Web Sitesi  http://www.mpi.gov.tr/  ( Erişim Tarihi: 11.03.2021)
• Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik  https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=10677&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

[zombify_post]