Uzay hukuku, insanoğlunun uzaydaki faaliyetlerinden doğan sorunlara değinen hukuk dalıdır. Aynı zamanda uluslararası hukukun alt dalı olan uzay hukuku, uzayın keşfiyle birlikte gelişmiş, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin hız kazandırdığı yeni bir hukuk dalı olarak ortaya çıkmıştır.
-
1 Diyelim ki bir astronot suç işledi, bunun cezasını kim verecek?
Her uzay mekiğinin bir sahibi vardır, ait olduğu bir ülke. Hangi ülkenin mekiği ise o ülkenin o şahsı yargılama gücü vardır. Uluslararası sularda bulunan gemiler gibi, uzay mekikleride ait olduğu ülkenin bir uzantısı sayılır.
Peki bu bahsettiğimiz astronot eğer suçu Ay’ın üzerinde işlerse ne olacak? O zaman kimin yargıya hakkı var?
1967’de imzalanan Uzay Antlaşması belirtiyor ki herhangi bir ülke uzayda bölgeye sahip olamaz. İşte burada ‘’Extraterritorial Juristiction’’ devreye giriyor. Her ülkenin vatandaşı, o ülkenin kuralları altında yaşar uluslarası sularda bulunduğu müddet. -
2 Bunları öğrendiğimize göre olayları biraz daha karıştıralım isterseniz
Uluslararası Uzay Mekiği (ISS) üzerinde farklı kurallar geçerli fakat çoğu durumda az önce bahsettiğimiz ‘’Exraterritorial Juristicton’’ geçerli. Her astronot kendi vatanının yasalarına itaat etmek zorunda. Fakat bir Amerikan astronot bir Fransıza karşı bir suç işlerse? İşte o zaman Fransa’nın yargı hükmü var. Mülk konusundada aynı kurallar geçerli. Örnek olarak bir İngiliz bir Kanadalı’nın herhangi bir şeyine zarar verirse, geri döndükleri zaman Kanada’nın İngiliz Astronotu yargılama gücü vardır.
-
3 Peki ya uzayda bir bebek doğarsa?
Bilimsel açıdan ve o bebeğin sağlığı konusunda bu pek iyi birşey değil. Yer çekimsiz bir ortamda geliştiği ve doğduğu için kemikleri kendi ağırlığı altında kırılabilir. Fakat örnek teşkil etmesi için bir bebek doğdu diyelim. Antartika’da geçerli olan kurallara benzer kurallar uzayda da geçerli. Antartika’da şu ana kadar 13 bebek doğdu. Egemenlik bulunmamasına rağmen, kendi ailesinin vatandaş oldukları ülkenin vatandaşı oldu. Eğer uzayda bir bebek doğarsa, doğduğu uzay mekiğinin vatandaşı olur.
Peki ya Ay’da veya Mars’ta doğarsa? Bazı ülkeler sınırları dışında doğan bebeklere vatandaşlık vermiyor ailesi vatandaş olsa bile. İşte bu, şuan ki uzay hukukunun eksik ve düzeltilmesi gereken tarafları.
Normalde birkaç yıl öncesine kadar bu konular pek ele alınmazdı fakat özellikle son yıllarda Elon Musk SpaceX projesi ile karşımıza çıktı ve de Mars’ı kolonileştireceklerini söyledi. -
4 Son Olarak
Şuana kadar sadece 536 kişi uzaya çıktı. Hepsi yüksek derecede eğitimli astronotlardı ve kendi ülkelerini temsil ediyorlardı. Bu insanlar suç işleme potansiyeli çok düşük olan insanlar. Uzayda turizm sektörü ve de yaşam alanları oluşmaya başlamadan önce bu kuralların belirlenmesi gerekmekte.
Uzay sektörü hızla gelişiyor. Bundan sonra sadece daha da hız kazanacak. Bunlar çok uzak gelecek değil. Önümüzde ki 10-20 yılda görmemizin mümkün olduğu şeyler.
0 Yorum