Elektrikli Scooter’lar Hakkında Hukuksal Düzenlemeler

–

1.Giriş

Elektrikli scooterlar (veya e-scooter’lar) dünya çapında şehirlerde hızla çoğaldı ve bir dizi düzenleme zorluğu ortaya çıkardı[1]. Örneğin Washington DC’de yaşanan e-scooter kazaları sonucu belgelenen ölümlerle birlikte e-scooter’lar üzerine hukuki çalışmaların önemini görmekteyiz.

E-bisiklet olarak da bilinen elektrikli bisiklet birleşik elektrik motoru kullanan bisiklettir. E-bisiklet şarj edilebilir pil kullanır ve hafifleri 25–32 km/saat (16-20 mil/saat) kadar hızlarda gidebilir, yerel yasalara bağlı olarak daha güçlüleri 45 km/saat ‘den (28 mil/saat) fazla hız yapabilir[2]. Almanya gibi bazı yerlerde popülerlik kazanmakta ve geleneksel bisikletlerden pazar payı almaktadır[3].

–

2.Hukuki Durum

2.1.Türkiye’de E-Scooterlara İlişkin Hukuki Durum

E-scooter KTK’nın ikinci bölümünde yer alan tanımlar kısmında şu şekilde tanımlanmıştır: 

‘’Hızı en fazla 25 km/saate ulaşan, tekerlekli, ayak tahtası ve tutamağı olabilen, dikey bir direksiyon mekanizması içerebilen ve ayakta kullanılan taşıtlardır.’’

E-scooter’ların mevzuattaki düzenlenmesinde bisiklet olup olmadıkları düzenlenmemiştir ancak bisiklet olarak kabul edildiği öngörülmektedir. E-scooter’ların bisiklet olarak kabul edilmesiyle birlikte bazı yükümlülükler ve farklılıklar oluşmaktadır. E-scooter’ların bisiklet olarak kabul edilmesiyle birlikte e-scooter kullanıcılarının 3. kişilere karşı sorumluluklarının haksız fiil kapsamında motorlu taşıt işletenlerden farklı olacağı ve kullanıcıların ancak haksız fiil hükümlerine göre üçüncü kişiye verdiği zarardan sorumlu olmaları gibi farklılıklar da ortaya çıkmaktadır. Bir diğer örnek de KTK madde 53’te belirtilen şu yükümlülük doğmasıdır:

‘’Sağa ve sola dönüşlerde, sürücüler kurallara uygun olarak geçiş yapan yayalara, varsa bisiklet yolundaki ve bisiklet şeridindeki bisiklet ve elektrikli skuter kullananlara ve sola dönüşlerde sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar’’ 

Tüm bunlara bakıldığında yürürlüğe giren kanunun elektromobilitenin hukuki altyapısının oluşturulmasını amaçladığı görülmektedir.

E-scooter’lar sadece şarj edilerek çalışması, çevreye zarar vermemesi, kısa mesafeler için oldukça işlevsel olması gibi nedenlerle kullanımları artmaya başladı ve bu da beraberinde elektrikli scooter’ların hukuksal düzenlenmesini mecburi hale getirdi. Türkiye’de elektrikli bisikletlerin hukuki durumlarına ilişkin 2019 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan bilgilerden hazırlanmış tablo şu şekildedir:

Kaynak: Wikipedia

–

30 Aralık 2020 tarihinde ise Resmi Gazete’de yeniden düzenlemeler yapıldı, yayımlanan ve yürürlüğe giren 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da yer aldı.

Kanun’da getirilen düzenlemeler:

• E-scooter’lar, “hızı en fazla 25 km/saate ulaşan, tekerlekli, ayak tahtası ve tutamağı olabilen, dikey bir direksiyon mekanizması içerebilen ve ayakta kullanılan taşıtlar” olarak tanımlanmıştır.

• Elektrikli bisiklet ve elektrikli scooter kullananların 15 yaşını doldurmuş veya 15 yaşından büyük olması gerekmektedir.

• E-scooter’lar bisiklet yolu ve bisiklet şeritlerinde kullanılabilecektir.

• Paylaşımlı e-scooter hizmet sağlayıcıları, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, asgari tarifeye göre hesaplanacak işgal harcı ödeyeceklerdir. İşgal harcı tutarı m2 başına hesaplanacak ve her üç e-scooter’ın 1 m2 alan işgal ettiği kabul edilecektir.
• Elektrikli scooter ile sırtta taşınabilen kişisel eşya harici yük ve yolcu taşınması yasaktır.
• Bisiklet ve elektrikli scooter kullananlara ve sola dönüşlerde sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar.
• E-scooter’ların ayrı bisiklet yolu veya bisiklet şeridi varsa, taşıt yolunda, yayaların kullanmasına ayrılmış yerlerde, otoyol, şehirlerarası karayolları ve azami hız sınırı 50 km/s üzerinde olan karayollarında kullanılması yasaktır.
• İkiden fazla e-scooter’ın taşıt yolunun bir şeridinde yan yana kullanılması yasaktır.
• Bu düzenlemelere uymayan e-scooter sürücüleri hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca para cezası uygulanması mümkün olacaktır.
• Büyükşehir belediyeleri, il özel idareleri ve belediyeler e-scooter yollarının ve şeritlerinin, park ve şarj istasyonlarının yapımı, bakımı ve onarımıyla ilgili işleri yürütmekle sorumlu kılınmıştır.

Bu yeni düzenlemelerden 2019’da yapılan düzenlemeden farklı olarak bir yaş sınırı getirildiğini görmekteyiz.

–

2.2. Yurt Dışında E-Scooterlar Hakkındaki Hukuki Durum Örnekleri

Kaynak: Wikipedia

–

3. E-Scooter Kullanmanın Sağlık Üzerinde Etkileri

E-bisiklet kullanımının fiziksel etkinlik miktarını artırdığı gösterildi. 7 Avrupa kentindeki e-bisiklet kullanıcıları, daha uzun yolculuklar yaptıkları için diğer bisikletçilerden % 10 daha fazla haftalık enerji harcamasına sahipti[6].

E-bisikletler ayrıca uzun süre egzersiz yapmakta güçlük çeken kişiler için (örneğin yaralanma veya aşırı kilo nedeniyle) bisiklet sürücünün pedal çevirmekten kısa molalar vermesine izin verebileceği ve aynı zamanda bisikletçiye güven sağlayabileceği için bir egzersiz kaynağı sağlayabilir[7].

Kanada, Toronto’da e-bisiklet kullanıcılarının fiziksel sağlık durumunu ve seyahat mesafesini etkileyen faktörleri araştırmaktadır. Araştırma, yolculuk mesafesi açısından, model sonuçları, tipik olarak e-bisiklet kullanarak daha uzun mesafeli yolculuklar yapan bireylerin, e-bisiklet kullanarak daha kısa mesafeli yolculuklar yapanlara göre mükemmel bir sağlık durumunda olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. E-bisikletin kamu düzeyinde bir başka sağlık yararı, hava kirliliği ve sera gazı emisyonunun azaltılmasıdır.[8].

–

4. E-Scooter Kullanmanın Çevre Üzerinde Etkileri

Yapılan bir araştırmada[9] e-scooterların diğer araçlara göre çevre etkisi üzerine karşılaştırması şu şekildedir:

• Bir SUV’dan 18 kat daha fazla enerji verimli

• Bir sedandan 13 kat daha fazla enerji verimliliği

• Demiryolu taşımacılığından 6 kat daha fazla enerji verimli

• ve çevreye geleneksel bir bisikletle hemen hemen eşit etkiye sahip[10].

–

5. Sonuç

Tüm araştırmalardan anlaşılacağı üzerine e-scooter kullanımı zamandan sağladığı avantajın yanında hem sağlık hem de çevresel etki bakımından oldukça önemli bir yerde bulunmaktadır. E-scooterların kullanımının tüm ülkelerde artması üzerine yaşanan kazalar ve bunun sonucu olarak yaralanmaların ve ölümlerin yaşanması, e-scooterların işletilmesi, yol öncelikleri vs. gibi durumların ortaya çıkardığı boşluklarda yasalarda eksikliğinin tamamlanması zorunluluk haline gelmiştir. Pazarın da genişlemesi ile birlikte özellikle Çin’de Avrupa’da da özellikle Almanya, Fransa ve İtalya’da e-scooterların kullanımının ve satışlarının oldukça arttığı gözlenmektedir[11].

–

6. Atıflar

1. Merlina (March 2021), ‘’A segment-level model of shared, electric scooter origins and destinations’’,  Transportation Research Part D: Transport and Environment, 92: 102709,

2. https://tr.wikipedia.org/wiki/Elektrikli_bisiklet#T%C3%BCrkiye

3. https://web.archive.org/web/20130910022452/http://evworld.com/news.cfm?newsid=29891

4. ‘’Bisiklet Yolları Yönetmeliği’’ Resmi Gazete, 12 Aralık 2019

5. https://tr.wikipedia.org/wiki/Elektrikli_bisiklet#cite_note-29

6. Castro (June 2019). “Physical activity of electric bicycle users compared to conventional bicycle users and non-cyclists: Insights based on health and transport data from an online survey in seven European cities”. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives. 1: 100017

7. https://tr.wikipedia.org/wiki/Elektrikli_bisiklet#cite_ref-Castro_53-0

8. Hasnine (November 2020), ‘’Investigating the factors affecting the distance travel and health conditions of e-bike users in Toronto’’, Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 8: 100265

9. Shreya (February 2010), Life Cycle Assessment of Transportation Options for Commuters

10. https://tr.wikipedia.org/wiki/Elektrikli_bisiklet#cite_ref-63

11. J. David Goodman (Ocak 2010). “An Electric Boost for Bicyclists”. The New York Times.

–

7. Kaynakça

1. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/12/20201230-10.htm

2. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu

3. https://herguner.av.tr/wp-content/uploads/2021/01/ELEKTRIKLI-SCOOTER.pdf

4. https://www.hurriyet.com.tr/aile/sehir-ici-ulasiminin-yeni-trendi-e-scooter-hakkinda-hukuksal-duzenlemeler-41649691

5. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1361920921000158

[zombify_post]