“Kamulaştırma, mülkiyet hakkının kamu yararına sınırlandırılabilmesi” olarak ifade edilebilse de aslında çok daha ayrıntılı bir konudur. Kamu yararı taşıyan bir özel hukuk taşınmazının kamu yararı için yasalara uygun bir şekilde ve bedelinin ödenmesi koşuluyla mülkiyetin idareye geçirilme durumuna kamulaştırma denir. Kamu yararı düşüncesi, özel bir taşınmazın mülkiyetinin idareye geçmesini zorunlu kılabilir. Halbuki mülkiyet hakkı Anayasa’da temel hak ve ödevlerde düzenlenen bir haktır. Fakat her hakta olduğu gibi bu hakkın kullanılması da sınırsız değildir. İdare, kamu yararını öngördüğü durumlarda mülkiyete el koyabilmektedir.
–
Kamulaştırma Kimler Tarafından Yapılabilir?
Anayasa’nın 123.maddesinde T.C. idaresinin merkezden ve yerinden yönetim esaslarına göre organik açıdan örgütlendiği belirtilmektedir.
“Madde 123: İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzel kişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur.”
Anayasamızın 126 ve 127’nci maddelerinde bu esasların neler olduğunu açıklanmaktadır. Kamulaştırma yapmaya yetkili idarenin belirlenmesinde ise organik anlamda idare kavramı bağlamında değerlendirme yapılması gerekmektedir. Devlet tüzel kişiliğine sahip olan bu kişiliğin içerisinde bulunan merkezi idare birimleri, Anayasa’nın 46.maddesinde de ayrıca belirtildiği üzere kamulaştırma yapabilirler. Kısacası merkezi idare içinde bulunan devlet tüzel kişiliğine sahip kurum ve kuruluşlar, Kamulaştırma Kanunu m. 3 uyarınca koşulları sağlamak şartıyla kamulaştırma yapabilirler.
–
Kamulaştırma Şartları
(KK) m. 3 uyarınca:
“İdareler, kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler.
Cumhurbaşkanınca kabul olunan, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk tüzel kişisine ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktarı, nakden ve peşin olarak ödenir. Bu miktar, kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz. Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri, peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır. Taksitlere, peşin ödeme gününü takip eden günden itibaren, Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddi uygulanır.
Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli, her halde peşin ödenir.
(Ek fıkra: 24/4/2001 – 4650/1 md.) İdarelerce yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz.”
Yerinden yönetimler de kamulaştırma yapabilmektedir. Anayasa m. 127 ‘de sayılan belediyeler, il özel idaresi, köy idareleri de kamulaştırma yapabilirler.
Büyükşehir belediyelerinin de kamulaştırma yapma yetkisi bulunmaktadır. Anayasa m. 123’de bahsedilen kamu tüzel kişileri de kamulaştırma yapma yetkisine sahiplerdir.
Yine aynı şekilde yararına kamulaştırma hakkı ve yetkisi tanınan kamu tüzel kişileri de kamulaştırma yapabilirler.
Kamulaştırmayı yapacak idare, kamulaştırma veya kamulaştırma yolu ile üzerinde irtifak hakkı kurulacak taşınmaz malların veya kaynakların sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösterir ölçekli planını yapar veya yaptırır; kamulaştırılan taşınmaz malın sahiplerini, tapu kaydı yoksa zilyetlerini ve bunların adreslerini tapu, vergi ve nüfus kayıtları üzerinden veya ayrıca yaptıracağı araştırma ile belgelere bağlamak suretiyle tespit ettirir. İlgili vergi dairesi idarenin isteği üzerine taşınmaz mal ve kaynakların vergi beyan ve değerlerini yahut vergi beyanı bulunmadığı hallerde beyan yerine geçecek takdir edilecek değeri en geç bir ay içerisinde verir. İdare, kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini kamulaştırmaya konu taşınmaz malın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine bildirir. Bildirim tarihinden itibaren malik değiştiği takdirde, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır. İdare tarafından, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde KK m. 10 hükmünce kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmediği takdirde, bu şerh tapu idaresince re’sen sicilden silinir.
İdarelerin KK uyarınca yapacağı kamulaştırmalarda “satın alma usulünü” öncelikli olarak uygulamaları esastır.
Kamulaştırma kararının alınmasından sonra kamulaştırmayı yapacak idare, bu Kanun’un 11. maddesindeki esaslara göre ve konuyla ilgili uzman kişi, kurum veya kuruluşlardan da rapor alarak gerektiğinde Sanayi ve Ticaret odalarından ve mahalli emlak alım satım bürolarından alacağı bilgilerden de faydalanarak taşınmaz malın tahmini bedelini tespit etmek üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden teşekkül eden bir veya birden fazla kıymet takdir komisyonunu görevlendirir. Ayrıca idare, tahmin edilen bedel üzerinden pazarlıkla satın alma ve trampa işlemlerini yürütmek ve sonuçlandırmak üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden teşekkül eden bir veya birden fazla uzlaşma komisyonunu görevlendirir. İdare, kıymet takdir komisyonunca tespit edilen tahmini bedeli belirtmeksizin kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz mal, kaynak veya bunların üzerindeki irtifak haklarının bedelinin peşin veya bu Kanun’un 3. maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılıyor ise, bu fıkradaki usullere göre taksitle ödenmesi suretiyle ve pazarlıkla satın almak veya idareye ait bir başka taşınmaz malla trampa yoluyla devralmak istediğini resmi taahhütlü bir yazıyla malike bildirir. Malik veya yetkili temsilcisi tarafından, bu yazının tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde kamulaştırmaya konu taşınmaz malı pazarlıkla ve anlaşarak satmak veya trampa isteği ile birlikte idareye başvurulması hâlinde; komisyonca tayin edilen tarihte pazarlık görüşmeleri yapılır, tespit edilen tahmini değeri geçmemek üzere bedelde veya trampada anlaşmaya varılması hâlinde, yapılan bu anlaşmaya ilişkin bir tutanak düzenlenir ve anlaşma konusu taşınmaz malın tüm hukuki ve fiili vasıfları ile kamulaştırma bedelini, malikin kimlik bilgilerini ve taşınmazların tapuda tesciline veya terkinine dair kabul beyanlarını da ihtiva eden tutanak, malik veya yetkili temsilci ve komisyon üyeleri tarafından imzalanır. Bu tutanak malikin ferağ beyanı ve tapuda idare adına yapılacak tescilin hukuki sebebi sayılır.
[zombify_post]
0 Yorum