Günümüzde programlanabilen araçların sayısı hızla artmakta ve gelişen süreçte de bazılarının insanların yerini aldıklarını ve bu durumun ilerleyen zamanda daha da artacağını öngörmekteyiz. Bazı programlar insanların yerini hukuki işlemler yaparak alıyorlar. İşte bu yüzden yapay zekâların hukuki statüye sahip olup olamayacakları tartışma konusu haline gelmiştir.
Robot ve Yapay Zekâ Nedir?
Robotlar fiziksel hareketleri otonom bir şekilde yerine getiren makinelerdir. Robotların çalışması için bir programa ihtiyaçları vardır ancak yapay zekâ sadece bir program ürünüdür ve fiziksel bir hareket icra etmezler. Yapay zekâ şu şekilde tanımlanabilir:
“İnsan zekâsına sahip bir çalışma yapısı olan ve nesneleri tanımlayabilen, değerlendirmelerde bulunan ve sonuç üretebilen gelişmiş programdır. “
Kişilik İçin Bazı Kıstaslar
Yapay zekânın kişilik sahibi olmasını etkileyen faktörlerden önce, insanlara nasıl bir düzenleme öngörüldüğünü incelemek faydalı olacaktır. Medeni kanunumuz insanda kişi kavramının sağ ve tam doğumla olabileceğini düzenlemiştir. Böylelikle insanlar haklara ve borçlara ehil olabilecektir. Ancak kişilik ise hak ve borçlara sahip olmanın yanında, kişinin kendi eylemleriyle haklara ve borçlara sahip olmasını ve diğer kişilik değerlerini kapsar ki bu kişi kavramından daha geniştir.
Hukuki kişilik kriterlerine bakacak olursak üç özellikten bahsetmemiz gerekir:
- Çevresel etkileşim karmaşık düşünme ve iletişim kabiliyeti
- Hayat amacını ve planlarını düzenleyebilecek bilinç
- Toplumda yaşayabilme
Yapay zekânın bir program olduğundan bahsetmiştik. Dolayısıyla sayılan kriterlerin bazılarını yerine getirebilse bile diğerlerinin tamamlanamayacağı açıktır. Yapay zekâya sahip robotlar için de -ki insansı robotlar için de geçerli- durum şimdilik pek farklı değildir.
Hukuki Görüşler
A. Kişilik Tanınmasına İhtiyacın Olmadığını Savunan Görüşler
Yapay zekâya sahip robotların veya programların kişiliğe ihtiyaç duymadığını savunan iki görüş mevcuttur. Bunlardan ilki olan eşya görüşüne göre kullanılan araçların ortaya çıkardığı sorunlar sigorta yöntemiyle çözülebilir. Ayrıca bir kişilik atfedilmesine ihtiyacın olmadığını belirtir. Yani yapay zekâ eşya kavramının özelliklerine haizdir ve ötesine geçmez. Diğer bir görüş olan kölelik görüşüne göre ise eşya görüşü reddedilir. Çünkü yapay zekâ ne kadar insana özgü birçok özelliği barındırsa da asla insan olamayacaktır ve türcülük gereği eşya olarak kabul edilmemelidir.
B. Kişilik Tanınmasının Yerinde Olacağını Savunan Görüşler
Yapay zekâya kişilik atfedilmesini savunan tüzel kişilik görüşüne göre, yapay zekâlara epistemolojik ve ontolojik olarak kişilik verilemeyeceği savunulur. Ancak burada kişi ve mal topluluğu arasında bir statüye kavuşturma yönlü strateji belirlenmiştir.
27 Ocak 2017 Avrupa Parlamentosu’nun yayınladığı raporda “elektronik kişi görüşü” savunulmuştur. Buna göre yapay zekâ, elektronik kişi olarak vergi mükellefidir ve davranışlarından sorumludur. Tabii malvarlığına sahip olabilecek ve malvarlığı da yapay zekâlara özgü maddi fonlar oluşturulacaktır.
Son zamanlarda ileri sürülen diğer bir görüş ise insan olmayan kişi kavramını kullanmaktadır. Burada insana bu denli yakın bir varlığın tüzel kişi olarak kabul edilemeyeceği düşüncesi mevcuttur. Dolayısıyla her ne kadar insan olmasalar da bazı işlemlerin gerçekleştirilmesinde belirli hakların süjeleri olmalıdırlar.
Sonuç olarak, birçok görüşün mevcut olduğu ve mutabakata varılmadığı açıktır. Hukukun sakındığı kısım ise insanların üstün yararıdır. Dolayısıyla yapay zekâya kişilik tanındığında bir hak ihlali meydana gelirse, bunun insanlardaki hakkaniyet algısının tatmin edilip edilemeyeceği tartışma konusu olmaktadır.
Bu sorunun giderilmesi için kanaatimizce yapay zekâya kişilik tanınması yerinde olacaktır. Hukuk ve politika elbet bu sorunun çözülmesinde büyük rol oynayacaktır ancak her yapay zekânın da belirli bir hukuki statüye sahip olmasına gereksinim duyulmayacağı düşünülmektedir. Bizce yapay zekâ bir “e-kişi” olarak bazı alanlarda yer edinebilir.
–
Kaynakça
- Akkurt,Sinan Sami. “Yapay zekanın Otonom Davranışlarından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi (2019), 39-59.https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/742574
- Bozkurt, Yüksel-Armağan Ebru. “Robot Hukuku”.Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (2016),84-112. https://yayin.taa.gov.tr/dergiler/taad/taad29.pdf
- Kara Kılıçarslan,Seda. “Yapay Zekanın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar”. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 2 (2019), 363-389.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/775111
- Zeytin,Zafer-Gençay Eray,”Hukuk ve Yapay Zeka: E-Kişi, Mali Sorumluluk ve Bir Hukuk Uygulaması”.Türk Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,1/1 (2019), 39-70. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/863695
- Zorluel,Mustafa. “Yapay Zeka ve Telif Hakkı”. TBB Dergisi (2019), 305-353. http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2019-142-1851
[zombify_post]
Çok beğendim, günümüzün en çok tartışılan konularından birini bir çok bakış açısından bu şekilde değerlendirmeniz biz okuyuculara fikir sahibi olmakta yardımcı olacağını düşünüyorum.