IPhone X’in Yüz Tanıma Teknolojisi Göründüğü Kadar Masum mu?

Günümüzde teknolojinin geldiği nokta bizlere güvenli ve bir o kadar da pratik bir hayat sunuyor. Teknoloji hayatımıza öyle bir nüfuz etti ki artık onsuz nasıl yaşayacağımızı, eskiden insanların teknoloji olmadan nasıl yaşadığını kestiremez olduk. Nesnelerin interneti, büyük veri, yapay zeka gibi alanlardaki teknolojik gelişmeler kimileri tarafından faydalı bulunsa da kimilerine göre bünyesinde büyük bir tehdit barındırıyor. Teknolojik gelişmeler küresel ve hızlı gelişen bir yapıya sahipken, hukuk sistemlerinin bu hıza ayak uyduramaması, birtakım hukuki problemleri de beraberinde getiriyor. Bunun son örneklerinden birisi de yüz tanıma teknolojisi ve bu teknolojiye yöneltilen gizlilik ihlaline ilişkin eleştiriler.

Yüz Tanıma Teknolojisi Nedir?

"Biyometrik sistemler, bireylerin fizyolojik, biyolojik ve davranışsal özelliklerini kodlayıp tanımaya dayalı sistemlerdir."[1] Biyometrik tanıma sistemlerinden biri olan yüz tanıma teknolojisi, bireyin yüzündeki ayırt edici özelliklerin (gözler arasındaki mesafe, dudak genişliği, göz yuvası derinliği vb.) sistem veri tabanında sayısal numaralarla kodlanarak saklanması ve daha sonra karşılaştırılması esasına dayanır. Örneğin, kameradan fotoğrafı alınan bir kimsenin karakteristik yüz ölçüleri analiz edilerek sisteme kaydedilir. Daha sonra aynı kişi kadrajda gözüktüğünde sistem otomatik bir eşleştirme sonucu bireyin kimlik tanımını yapar.

Yüz Tanıma Teknolojisi Nerelerde Kullanılıyor?

Yüz tanıma teknolojisi, genellikle havalimanlarında, önemli meydanlarda ve açık alanlarda güvenlik amaçlı kullanılıyor.

Amerika merkezli dijital gizlilik haklarının korunmasına yönelik çalışmalar yürüten Electronic Frontier Foundation(EFF) üyelerine göre biyometrik veritabanı yüksek risk barındırıyor. EFF’ye göre en büyük tehlike gözetim sistemleri. Yüz tanıma teknolojilerinin daha etkili hale gelmesi ve güvenlik kameraları gibi gözetim araçlarının daha detaylı çekim yapması gizli kimlik tanımlama yapılmasını ve kişinin haberi olmadan izlenmesini olağanlaştırır.

Amerika’daki havalimanlarında uygulanması planlanan “hızlı güvenlik kontrolü” isimli “PreCheck” programının Ulaştırma Güvenliği İdaresi tarafından yayınlanan son önerisine göre, ABD’de seyahat eden kimselerin yüz görüntülerinin ve iris taraması verilerinin toplanması hedefleniyor. EFF’ye göre söz konusu sistem dahilinde toplanan biyometrik veriler her havalimanında ve sınır kontrolünde yolcuların kimliğinin belirlenmesine ve takip edilmesine, dolayısıyla da büyük bir gizlilik ihlaline sebebiyet verecektir.

iPhone X'in Yüz Tanıma Teknolojisine Yönelik Gizlilik Eleştirileri

Yüz tanıma teknolojisinin kullanıldığı bir diğer alana örnek ise Apple’ın iPhone X cihazıyla piyasaya sunduğu Face ID sistemi. Bir kaç ay önce tanıtımı yapılan iPhone X cihazında home tuşu kaldırıldı. Parmak izi tarayıcısı yerine, kullanıcıların yüzünü 3D tarama özelliğine sahip gelişmiş sensörlerle ve kızılötesi noktalarla analiz eden bir teknoloji geliştirildi. Face ID fonksiyonuna sahip iPhone sensörlerinin sürekli çalışarak yüzleri tarayabildiği söyleniyor. Bu durum kullanıcı farkında olmadan hassas verilerinin işlenmesine neden olabilir. Ayrıca, sensörlerin görüş alanına giren cihaz kullanıcısı olmayan kişilerin verilerinin analiz edildikten sonra kayıt altına alınıp alınmadığı merak konusu.

Amerikan Hukuk Firması Proskauer Rose LLP’nin ortaklarından Jeffrey D. Neuburger’ın Face ID’ye yöneltiği eleştiriler ise kısaca şunlar: Yüz verilerinin tutulduğu veritabanı güvenliği kırılabilir mi? Cihazdaki diğer uygulamaların söz konusu verilere erişim yetkisi var mı? Üçüncü parti uygulamalarının kullanıcılar hakkındaki kişisel verilere, duygu, lokasyon, yaş ve sağlık verilerine erişme ihtimali var mı? Uygulamalar, kullanıcıların cihazı kullanırken girdikleri etkileşimlere (websitesi, uygulama vb.) verdikleri duygusal tepkileri ölçebilir mi? Uygulamalar yüz verilerini kullanabilir mi? Kullanabilecekleri kabul edildiğinde Apple kullanıcıya önceden bir bildirim gönderecek mi veya kullanıcının açık rızasını isteyecek mi?

Yüz Tanıma Teknolojisinin Kullanıldığı Diğer Alanlar

Güvenlik sistemlerinin ve Face ID’nin haricinde Facebook, Google, Shutterfly, Snap gibi uygulamalar, sanal gerçeklik içerikli oyunlar, bazı fotoğraf albümlerinde otomatik kişi tanımlama ve etiketleme sistemleri de yüz tanıma teknolojisini kullanarak kişisel veri işliyor. Ayrıca dünya genelinde 30’dan fazla kilise Churchix adlı bir yazılım ile kimlerin kiliseye katıldığını tespit edebiliyor. Bu hususta Amerika’da sadece 3 eyalet (Connecticut, Illinois ve Texas) biyometrik gizliliğin korunmasıyla alakalı kanun çıkardı.

Avrupa Birliği ve Kişisel Veri

Avrupa Birliği’nin ise vatandaşlarının kişisel verilerinin ve biyometrik gizliliğinin korunması adına daha duyarlı davrandığını söyleyebiliriz. İlgili Avrupa Birliği düzenlemelerine göre toplanan kişisel verilerin[2] hangi amaçla toplandığı belirtilmeli, bu amacın dışında veri işlenmemesi ve verinin korunması için gerekli güvenlik önlemlerinin alınması gerekir. [3]Ayrıca biyometrik veri gibi özel nitelikli kişisel veriler ilgili direktifte[4] sayılı haller dışında ve üye devletin kanununda açıkca izin verilen haller dışında açık rıza olmaksızın işlenemez. Bu kapsamda Facebook’un Etiket Önerileri 2012 yılında Avrupa Birliği ülkelerinde durdurulmuştu. Gerekli yasal düzenlemeler izin verirse etiket önerisinin geri geleceği belirtilmişti.

Türkiye'de Yüz Tanıma Teknolojisiyle İlgili Karar

Türkiye’de Kişisel Verilerin Korunması Kanunu yasalaşmadan önce yüz tanıma teknolojileriyle ilgili bir tane karar bulunuyor. Tokat Devlet Hastanesi’nde görev yapan personelin yüz tanıma sistemi ile mesai takiplerinin yapılması amacıyla başlatılan uygulamanın kaldırılmasıyla ilgili Danıştay 5. Dairesinin vermiş olduğu 2013/7949 sayılı karara göre, “… personelden kişisel veri alınması kapsamında olan ‘yüz tanıma sistemi’ ile mesai takibi uygulamasının, kamusal alanda da olsa ‘özel hayatın gizliliği’ ilkesi kapsamında bulunduğunun anlaşılması karşısında; uygulamanın sınırlarını usul ve esaslarını gösteren bir yasal dayanağının bulunmaması, toplanan verilerin ileride başka bir şekilde kullanılamayacağına dair bir güvencenin mevcut olmaması göz önüne alındığında, yukarıda belirtilen temel haklar ve Anayasal ilkelerle bağdaşmayan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşılmıştır” deniliyor.

En Önemli Kişisel Veri: Yüzümüz

Yüzümüz diğer kişisel verilerden farklı olarak bireyi tanımlayan en önemli kişisel verilerdendir. Adres bilgisi ve isim gibi kişisel veriler tek başına sizi tanımlamaya yetmeyebilir. Ancak yüzünüz tek başına sizin kim olduğunuzun belirlenmesine yeter. İlerleyen yıllarda yüz tanıma teknolojisi bilumum ödeme sistemlerinde, şifre işlemlerinde, bankacılık işlemlerinde tek başına kullanılabilir. Aynı zamanda yüz tanıma teknolojisinin, kilise örneğinde olduğu gibi, günümüz gözetim toplumunda bireylerin gün içerisinde nerelere gittiği, nerede oturduğu, mimiklerine bakılarak ne düşündüğü veya planladığı, kısaca insan davranışlarının yüksek bir oranla tahmin edilebilir olduğu, bireysel özgürlükleri kısıtlayan ve kişilik haklarını ihlal eden bir konuma gelmemesi için gerekli teknik ve yasal düzenlemelerin çok iyi geliştirilmesi gerekiyor.

iPhone X'in Yüz Tanıma Teknolojisi En Kötü Kabusumuz Olabilir mi? Barış Özcan

DİPNOT

[1] Biometric Recognition: Challenges and Opportunities, Joseph N. Pato and Lynette I. Millett, Editors; Whither Biometrics Committee; National Research Council

[2] “kişisel veri” fiziksel, fizyolojik, zihinsel, ekonomik, kültürel veya sosyal kimliğine özel bir veya daha fazla faktöre veya bir kimlik numarası
na atıf başta olmak üzere doğrudan veya dolaylı olarak tespit edilebilen bir tespit edilebilir kişi; tespit edilmiş veya tespit edilebilir gerçek kişiye (“veri öznesi) ilişkin herhangi bir bilgiyi kastedecektir. (Directive 95/46/EC, Kişisel Veri Koruma Hukuku Mevzuat ve İçtihat, Dr. Mehmet Bedii Kaya, Furkan Güven Taştan)

[3] Directive 95/46/EC, Article 6

[4] Directive 95/46/EC

KAYNAKÇA

1. Directive 95/46/EC on the protection of individuals with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data (Data Protection Directive)
2. TSA Plans to Use Face Recognition to Track Americans Through Airports, JENNIFER LYNCH November 9, 2017, https://www.eff.org/deeplinks/2017/11/tsa-plans-use-face-recognition-track-americans-through-airports
3. Biometrics, Electronic Frontier Foundation, https://www.eff.org/issues/biometrics
4. This Working Party was set up under Article 29 of Directive 95/46/EC. It is an independent European advisory body on data, 00727/12/EN
5. What are the risks of biometric identification? Dan Tynan, February 21, 2017, https://www.the-parallax.com/2017/02/21/risks-biometric-identification/
6. How Facial Recognition Systems Work, Kevin Bonsor, Ryan Johnson, https://electronics.howstuffworks.com/gadgets/high-tech-gadgets/facial-recognition.htm
7. Gözetlemede son teknoloji, Mobese Kameralarında Yüz Tanıma ve Fişleme Özelliği Var, Kozan Demircan, http://khosann.com/gozetlemede-son-teknoloji-mobese-kameralarinda-yuz-tanima-ve-fisleme-ozelligi-var/
8. Yüz Tanıma Teknolojisi Nasıl Çalışır? Muhsin Bayram, 24 Ocak 2017, https://www.technopat.net/2017/01/24/yuz-tanima-teknolojisi-nasil-calisir/
9. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Biyometrik Yüz Tanıma Sistemleri ve Danıştay Kararı, Gökhan Candoğan, 25 Nisan 2016, http://www.forseti.com.tr/haber/kisisel-verilerin-korunmasi-kanunu-kapsaminda-biyometrik-yuz-tanima-sistemleri-ve-danistay-karari/
10. Kişisel Veri Koruma Hukuku Mevzuat ve İçtihat, Dr. Mehmet Bedii Kaya, Furkan Güven Taştan
11. 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
12. Biometric Recognition: Challenges and Opportunities, Joseph N. Pato and Lynette I. Millett, Editors; Whither Biometrics Committee; National Research Council
13. iPhone X’s Face ID raises security and privacy questions, Natasha Lomas, Sep 13, 2017, https://techcrunch.com/2017/09/13/iphone-xs-face-id-raises-security-and-privacy-questions/
14. Apple X's Face ID Feature Places Spotlight On Facial Recognition Technology, Raising Numerous Mobile Privacy And Data Usage Issues, Jeffrey D. Neuburger, September 21, 2017, http://www.mondaq.com/unitedstates/x/630814/new+technology/Apple+Xs+Face+ID+Feature+Places+Spotlight+On+Facial+Recognition+Technology+Raising+Numerous+Mobile+Privacy+And+Data+Usage+Issues

[zombify_post]