Vergiler, devletin veya devredilmiş vergilendirme yetkisine sahip kamu kuruluşlarının kamu giderlerini finanse etmek ve sosyoekonomik amaçlara ulaşmak amacıyla kişilerden aldığı parasal tutarlardır. Devletin egemenliğine ve anayasaya dayanır. Piyasa ve karma ekonomi sisteminin hakim olduğu ülkelerde devlet gelirleri içinde vergi gelirleri %70-90 arasında paya sahiptir. Peki bu denli önemli miktarlara ulaşan bir kaynak, vergiyi ödeyenin üstünde ne gibi etkiler oluşturur?
Vergi, ödeyenin mal varlığını ve harcanabilir gelirini azaltması nedeniyle kişiler tüketim, tasarruf, yatırım gibi bazı kullanımlarından fedakarlık yapmış olurlar yani bir açıdan bakıldığında vergiler yoluyla yükümlülerin tercih ve kararları etkilenir. Verginin bu etkisine beyan etkisi denir. Harcanabilir geliri azalan kişinin refahı etkilenir bu yüzden vergiye karşı tepki onun doğasında vardır. Özellikle verginin zorunlu olması onun gönülden ödenmesi önünde bir engeldir. Vergiyle yükümlü olanların olumsuz psikolojik reaksiyonlarına genel olarak vergi alerjisi denir. Vergi alerjisinin sonucu olarak yükümlüler; vergi kaçakçılığı , vergiden kaçınma gibi yollara başvururlar.
Vergiden kaçınma iki şekilde yapılır: Vergiyi doğuran olaya sebep olmayarak veya kanun boşluklarından yararlanarak kaçınılır ayrıca bir cezası söz konusu değildir.
Vergiyi doğuran olaya sebep olmamak ne demek ? Yükümlü vergiyi doğuran olayla hiç ilişki içine girmez dolayısıyla vergi ödemek zorunda kalmaz. Örnek verecek olursak, sigara içmekten vazgeçen bir kişi, sigara için tüketim vergisi ödemekten kaçınmış olur ya da bir kişi ev satın almayarak emlak vergisi ödemekten kaçınabilir.
Peki kanun boşluklarından yararlanarak kaçınmak ne demek ? Bunun da bir cezası yok mu ? Evet, bu kaçınma biçiminde de ceza söz konusu olmaz. Burada vergiyi doğuran olaya sebep olmamaktan farklı olarak vergi konusuyla ilişki içine girilmiştir fakat kanun boşluklarından yararlanarak kişi vergi ödemez ya da daha az vergi öder. Kanunların satır aralıklarını iyi okuyarak keşfedilmesi ve yüksek yargı organlarının kararlarının takibini gerektirdiğinden bu konuda vergi uzmanlarının, mali müşavirlerin, avukatların, danışmanların rehberliği gerekir aksi taktirde vergiden kaçınalım derken hukuka aykırı bir durum oluşabilir. Kanun boşluklarından yararlanarak kaçınmalara örnek verecek olursak, kişi vergi tasarrufu yapabilir. Mesela daha az vergi ödemek isteyen yükümlü şahıs işletmesi kurmak yerine vergi oranının sabit olması, bazı giderlerin kabul edilmesi, ortakların vergisel sorumluluğunun bulunmaması gibi bazı nedenlerle sermaye şirketi kurabilir. Böylelikle kişi vergiyi doğuran olayla ilişki içine girmiş olur ancak kanunda verilen bir hakkı kullanarak daha az vergi ödeyerek tasarruf etmiştir. Başka bir örnek, vergi avantajıdır. Vergi avantajının istisna ve muaflıklardan yararlanma, ülkesel ve bölgesel vergi tatilleri oluşturma, vergi arbitrajı ve verginin dönüştürülmesi şeklinde kullanma biçimleri vardır. Vergi istisnası, vergi kanunlarına göre vergilendirilmesi gereken bir konunun yine bir kanunla kısmen ya da tamamen vergi dışında bırakılmasıdır. Vergi muafiyeti ise, vergi kanunlarına göre vergilendirilmesi gereken bir kişinin, yine bir kanuna göre kısmen ya da tamamen vergi dışında bırakılmasıdır. Vergi tatilleri ise özellikle yatırımların ülke içinde belirli bir bölgeye veya konulara kayması için o bölgede kurulacak veya o konuda faaliyet gösterecek işletmelerden geçici veya sürekli olarak vergi alınmamasıdır. Vergi arbitrajı, vergi oran ve farklılıklarına dayanarak az vergi ödemeye yönelik olan yolu seçip avantaj elde etmektir mesela bir makineye sahip olup tüketim vergisi ödemek istemeyen firmanın bu makineyi kiralamasıdır. Vergi dönüştürülmesi ise vergilerdeki artış nedeniyle üreticinin maliyetlerinde ortaya çıkacak artışın üretici tarafından üretim sistemi üzerinde yapılacak iyileştirmelerle yok edilmesidir. Vergi avantajı biçimlerini inceledikten sonra geriye kanun boşluklarından yararlanarak kaçınmanın bir yolu daha kalıyor o da vergi ertelemesidir. Bunu da bir örnekle açıklayacak olursak, kişinin bir vergisini ödeyip ihtiyacı olan nakdi değerleri bankadan kredi alarak karşılaması yerine, vergisini daha sonraki dönemlerde ödeme kararı alıp o dönemde ödemediği vergiyi işletmesinin finansmanında kullanmasıdır. Özünde vergi için ödenen gecikme faiz oranının kredi faiz oranından düşük olması yatar.
Gelelim vergi kaçakçılığına. Vergi kaçakçılığı vergiye karşı gösterilen en sert bireysel reaksiyondur. Ödenmesi gereken vergi ile ödenen vergi arasındaki fark, vergi kaçakçılığıdır. Vergi kaçakçılığı, vergiden kaçınmadan farklı olarak suç oluşturur ve hürriyeti bağlayıcı cezası mevcuttur. Kanunda katalog yönüyle ele alınmıştır. Bu kategorize edilen fiiller dışında vergi kaçakçılığı meydana gelmez yani her vergi ödememe durumu kaçakçılık değildir. Vergi Usul Kanunu madde 359’da bu vergi kaçakçılığı fiillerine yer verilmiştir:
Muhasebe hilesi : Yasadışı işlemler yapan şirketler bu işlemlerini gizlemek için muhasebe veya hesap hileleri yapabilmektedir.
Defter, kayıt ve belgeleri gizlemek: Vergi incelemesinde istenildiğinde bunların yetkili kimselere ibraz edilmemesidir.
Defter, kayıt ve belgeleri yok etmek ( Noter kayıtlarıyla tescillenmiş defterler ve belgeler olduğu için kaybettim ya da sayfalar koptu bahaneleri kolayca anlaşılır.)
Yanıltıcı Belge Düzenleme veya Kullanma: Belgeye konu ticari iş veya işlem gerçekte var olduğu halde, iş veya işlemi belgeye aktarırken nitelik, nicelik ve içeriğinin gerçeğe aykırı yansıtılmasıdır. Örneğin, satılan bir malın cins, fiyat veya miktar yönünden gerçeğe aykırı bir şekilde faturalandırılması.
Gerçeğe Aykırı Hesap Açma: Gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açmaktır. Örneğin, şirket stoklarında yer alan malları gerçekte var olmayan müşterilere satılmış gibi göstermek.
Çift Defter Tutma: Vergi kanunlarına göre tutulması gereken defter ve kayıtlar dışında, ticari hesap ve işlemlerin kaydedildiği özel defterler tutulması veya belgeler düzenlenmesidir. Asıl defterle aynı olmadığı zaman suç oluşturur.
Sahte (naylon) Fatura Düzenlemek: Herhangi bir mal veya hizmet teslimi olmadığı halde, mal veya hizmet tesliminde bulunulmuş gibi düzenlenen fatura sahte faturadır.
Vergi kaçakçılığına giren fiilleri de inceledik. Peki bu fiiller ne gibi sonuçlar doğuruyor? Vergi gelirlerinin azalması, kamu hizmetlerinin yeterli düzeyde üretilmesine engel oluşturur. Yeterli olmayan devlet gelirleri, para basma veya borçlanma ile karşılanır bu da enflasyonun artmasına kaynak oluşturur. Ticari alanda haksız rekabete yol açar. Vergisini ödeyen yükümlüler piyasada kalabilmek için vergi kaçırma yoluna yönelebilir hatta mecbur kalabilir. Kayıt dışı ekonomiyi de arttırır. Tahmini yöntemlere göre kayıt dışılığın genel ekonomideki payının %30-40 arasında olduğudur. Bu da normalde toplanması gereken gelirin %30-40 eksiğiyle toplanması anlamına gelir ve toplanamayan kısım mevcut mükelleflerin vergi yükünü arttırır. Bunun anlamı, ödemeyenlerin vergilerini başkalarının ödemesi demek olup adaletli vergilendirmenin önünde engel oluşturur.
Kaynakça:
- Kamu Maliyesi- Metin Erdem
0 Yorum