Elektriğin keşfi insanoğlunu nasıl dönüştürdüyse yapay zekâ teknolojisi de dönüştürecek bu engellenemez bir gerçek. Bu dönüşüm sürecinde varoluşu çok eskiye dayanan ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı bir meslek olan avukatlık mesleği de dönüşümden payını elbette ki alacaktır. Avukatlık mesleğinin dönüşümünün etkilerini iki farklı taraf olan hukuk profesyonelleri ve adalet ihtiyacının karşılanmasını isteyen vatandaşlar için ayrı şekilde ele almak istiyorum.
–
Adalet İhtiyacının Karşılanmasını İsteyen Vatandaşlar Avukatlık Mesleğinin Dönüşümünden Nasıl Etkilenebilir?
Hukuk hizmetinin sağlanması diğer hizmetler gibi ücret karşılığında yapılır. Adaletin sağlanması yolunda vatandaşın cebinden ücret çıkıp çıkmaması gerektiği ayrı tartışma konusu olup bugün hala yüksek hizmet bedelleri adalete erişim konusunda insanlar için bir engel teşkil etmektedir. Bugün Amerika’da toplumun sadece %38’inin yasal sorunları için hukuki tavsiye aldığı tahmin ediliyor. Adalete erişime olan bu düşük oran aslında hukuk sektörünün bir dönüşüme zaten ihtiyacının olduğunun bir göstergesi. Halihazırda var olan adalet erişim boşluğunu doldurmanın en etkili yollarından biri yapay zekâ teknolojisinin hukuk sektörüne entegre edilmesidir. Bunun örneklerini zaten yaşamaya şimdiden başladık. Örneğin yapay zekâ kullanılarak oluşturulmuş chatbotlar ile insanların basit düzeydeki hukuki sorunlarına kolaylıkla ve daha az maliyetle şu an rahatlıkla cevap bulunabiliyor. Tüketici hakları zarara uğrayan vatandaşların çoğunlukla kullandığı bir tabirle “ederi giderini karşılamıyor” anlayışıyla vatandaşlar hak mücadelesini başlatmadan sona erdirmeyi tercih ediyor. Yapay zekâ teknolojisinin ürünü olan chatbotlar ile vatandaşlar ev konforunda basit hukuki uyuşmazlıklarına cevap bulabiliyor. Bugün bankacılık hizmetlerinin online hale gelmesi ile herkes cep telefonlarıyla banka işlerini halledebiliyor. Peki bu kolaylık hukuk sektörüne de getirilebilecek mi? Yapay zekanın hukuk sektörüne tam entegre edilmesi ile bunu başarabileceğimizi düşünüyorum. Yapay zekanın hukuk sektörüne entegre edilmesiyle adalet ayrıcalık değil karşılanabilir bir standart olarak insanoğlunun dönüşüm yolculuğunda yeni yerini alacak.
–
Avukatlık Mesleğinin Dönüşümü Avukatları Nasıl Etkileyebilir?
Bu dönüşümü gerçekleştirecek olan kişilerin içinde ise mühendislerle birlikte hukuk sektöründe değişiklik yapma ve adaleti herkes için mümkün kılma isteğinde bulunan avukatların ve hukuk profesyonellerinin bulunacağını düşünüyorum. 2011 yılında best-seller olan Homo Sapiens: İnsanlığın Kısa tarihi kitabının yazarı Yuval Noah Harrai’nin de bir röportajında bahsettiği gibi [1] insanların yerine algoritmaların güçlenmesi yapay zekanın insanların yerini alıyor olması ve çoğu insanın ileride işsiz kalacak olması gibi endişeler avukatlık mesleği içinde de yoğun olarak bulunmaktadır. Bu endişe düşünülünce gayet yerinde gibi görünebilir.
Algoritmalarda tıpkı hukukçular gibi tarihi yorum yaparak işlevlerini yerine getirirler. Örneğin bir avukatın bir uyuşmazlığı çözmesi için o uyuşmazlığa benzer birçok uyuşmazlığı incelemesi ve yorum yapması beklenir. Bu yoğun emekten doğacak çalışma mutlaka belli bir zaman alacaktır. Algoritmalar ise toplanan hukuki verileri insandan çok daha hızlı bir şekilde işleyebilmektedir. Durum böyle olsa da yapay zekanın insan eliyle yapılacak hukuki işleri daha hızlı ve daha güvenilir yapması avukatların değerini azaltmayacaktır. Çünkü yapay zekanın doğru çalışabilmesi için bu hukuki verilerin yine hukuk profesyonelleri tarafından işlenmesi gerekecektir. Bu da günümüz avukatlık anlayışının değişmesi ve hukuk veri bilimcisi gibi yeni iş alanlarının oluşacağı manasına gelmektedir. Önümüzdeki yıllar içerisinde yapay zekanın birçok kıdemli olmayan avukatın yerini alacağını söylemek ütopik bir tahmin olmayacaktır. Fakat eksilen iş pozisyonlarıyla birlikte teknolojik dönüşümünü sağlamış avukatlara her zamankinden daha fazla ihtiyaç olacaktır. Bir nevi hukuk mühendisliği gibi yeni iş alanlarının oluşabileceğini öngörebiliriz. Basit hukuki sorunları gideren algoritmalar sayesinde avukatlar daha önemli sorunlara daha fazla zaman ayırabilecek aynı zamanda meslekten duydukları tatmin de artacaktır.
Yukarıda bahsettiğimiz gibi yapay zekâ aynı hukuk profesyonellerinin yaptığı gibi tarihi yorum yaparak problemleri çözmeye çalışır ve bunu insanoğlundan daha iyi bir şekilde yapabilir. Fakat yapay zekanın duyguları yoktur. Bu durum yapay zekanın asla hukuk profesyonellerinin yerini alamayacağını gösterir. Bugün dahi yapay zekânın kullanıldığı birçok sistem vardır. Bu sistemler daha önce var olmayan yeni hukuki uyuşmazlık türleri ortaya çıkarmaktadır. Ortaya çıkan yapay zekânın sebep olduğu hukuki uyuşmazlıkları ise başka bir yapay zekâ çözemeyecektir. Geçmişte bu sorunları yorumlayabileceği bir hukuki veri bulunmamaktadır. Bu duruma en güzel örnek ise “self-driving system” teknolojisini kullanan ulaşım araçlarıdır. Bu araçların sebep olduğu kazalarda hukuki sorumluluk kime ait olacaktır? Bu sorunun cevabını bir algoritmadan bekleyemeyiz. Bu durumda yine avukatlara ve hukuk profesyonellerine ihtiyaç doğacaktır. Avukatların yapay zekâdan dolayı kaynaklanacak hukuki uyuşmazlıkları çözebilmesi için kendilerini veri biliminden anlayacak şekilde yetiştirmeleri gerekmektedir. Yapay zekâ ile şekillenen yeni dünya düzeninde ortaya çıkacak sorunlar yine ancak hukuk profesyonelleri tarafından regüle edilebilecektir. 21. yüzyılın elektriği olan verilerin tek bir otorite altında toplanması ya da kötü niyetli kişiler altında bulunması insanoğlunun ileride karşılaşabileceği tehditlerdendir. Algoritmaların insanları insanlardan daha iyi tanıyabilecek güce sahip olmaları algoritmaların insanlar tarafından bir manipüle aracı olarak kullanılmasına sebep olabilir. Yani yapay zekâ insanoğlunun yararına kullanılabileceği gibi zarar vermek amacıyla da kullanılabilir. Bu zararı önleyecek yapıları oluşturma, bu gücün nasıl kullanılacağının regüle edilmesi ve zararların tazminini sağlayabilecek mekanizmaları ise yine sadece hukuk profesyonelleri oluşturabilecektir. Hukuki verilerin uluslararası ticari şirketlerin elinde bulunmasından dolayı bu regülasyonu ülkeler kendi içerisinde değil diğer ülkelerle iş birliği yaparak ortak bir regülasyonla sağlayabilir. Farklı milletlere ait insanların hukuki verilerinin uluslararası ticari şirketlerince işlenmesi ortak bir regülasyonu gerektirecektir. Bu sebeple de bu alanda çalışmak isteyen bir hukuk profesyonelinin dış dünyaya bugünkünden daha fazla hâkim olması gerekmektedir.
–
Sonuç
Sonuç olarak, yapay zekanın avukatların yerini alacak korkusunun aksine yapay zekâ avukatlar ve hukuk profesyonelleri için yeni iş imkanları ve yeni akademik çalışma alanları yaratmaktadır. Önemli olan avukatların bu dönüşüme ayak uydurabilmesidir. Hukuk endüstrisinin bu dönüşümü hem hukuki himaye isteyen vatandaşlar hem de hukuk profesyonelleri için endişe yaratmanın aksine oldukça heyecan vericidir.
Tebrikler!
İçeriği oldukça zengin bir yazı olmuş.