Yargı ve Yapay Zeka

“Yargı” yı Tanımlayarak Başlayalım

Türkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasası’nın dokuzuncu maddesine göre: “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.” Yargı, Türkiye Cumhuriyeti hukukuna göre dörde ayrılır:

1-Anayasa Yargısı: Kanunların anayasaya uygunluğunu denetlenmesidir. Anayasanın 146. ve 148. maddelerinde düzenlenir. Yargı organı Anayasa Mahkemeleridir.

2-Adli Yargı: Diğer üç yargı koluna girmeyen (anayasa, idari ve ceza) ve kapsamı en geniş olan (medeni yargı, sosyal sigorta yargısı, olağanüstü hal yargısı…) yargıdır. İlk derece mahkemeleri (hukuk mahkemeleri ve ceza mahkemeleri) ve üst derece mahkemesi (Yargıtay) olarak iki derecelidir.

3- İdari Yargı: İdarî makamların idare hukuku alanındaki faaliyetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümlendiği yargı koludur. İlk derece mahkemeleri (idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri) ve üst derece mahkemeleridir ( bölge idare mahkemeleri ve Danıştay).

4- Askeri Ceza Yargısı: Anayasanın 145’inci  maddesine göre: “Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür”.

–

Hakimler ve savcılar tarafından kullanılan yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız bir şekilde yapılmalıdır. Buna rağmen insanların hata yapma payı yorgunluk, hastalık, geçmişte yaşanmış olaylar, stres, acı, elem, keder ve fiziksel koşullar dolayısıyla yüksektir. Öyle ki kimi zaman verilen yanlış kararlar doğrultusunda bir insan ömrü harcanmaktadır. Yıllar içerisinde teknolojinin ilerlemesi ile yargının insani duygulardan uzak, kanunlarla ve mantık çerçevesinde hazırlanan yazılımların daha adaletli ve hızlı olacağı kanısına varılmıştır. İngiltere’de yapay zeka üzerine yapılan araştırmalarda  yapay zekanın verdiği her beş karardan dördünün doğru olduğu saptandı. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Ceza Mahkemelerinde ceza süresini ve davalının suç işleme oranını ölçen yapay zeka yazılımları kullanılıyor. Almanya ve İngiltere’de polis, suçu önceden tahmin edip engellemeye yönelik yapay zekâ yazılımları kullanıyor. Ülkemizde ise çoğunlukla 18 yaş altı suçluların tekrar suç işleme oranı yapay zeka yazılımları tarafından hesaplanıyor.

4 Kasım 2019 tarihinde yapay zekanın, yargı sistemlerinde kullanılmasıyla ilgili etik kuralların açık bir şekilde belirlenmesini öngören ilk Avrupa sözleşmesi onaylandı. Avrupa Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren yargı etkinliği için Avrupa Komisyonu”nun (European Commission for the Efficiency of Justice) CEPEJ, Strazburg’da düzenlediği toplantıların ardından onaylanan sözleşme, yapay zekanın yargı sisteminde kullanılması konusunda gerekli ilkelerin çerçevesini çiziyor. Yapay zeka sayesinde sorumlu hukuk anlayışı ile daha etkili ve hızlı bir adalet sistemi planlanıyor. Belirtilen ilkeler ise şunlardır:

• Temel insan haklarına saygı gösterilsin ve yapay zeka araçları ve hizmetlerinin temel haklara uygun olması sağlansın.
• Ayırımcılık yapılmamasına dikkat edilsin, kişi ve gruplara yönelik ayırımcılığı geliştirecek ve yoğunlaştıracak yargıda yapay ceza uygulamalarının önüne geçilsin.
• Yapay zeka yargı sistemlerinde kullanılırken, kalite ve güvenlik unsuruna dikkat edilsin.
• Yargıyla ilgili veriler işlem geçirilirken, tarafsızlık, şeffaflık ve adil olmasına önem verilsin ve dışarıdan denetlemelerde veri işleme metotları anlaşılabilir olsun.

Yargı ve yapay zeka üzerine imzalanan ilk Avrupa Sözleşmesinin ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Yargı Reformu Stratejisi isimli belgeyi yayınladı. 30 Mayıs 2020 tarihinde Adalet Bakanı Abdülhamit Gül: “Adli işlemlerin hızlandırılması ve hata ihtimalinin ortadan kaldırılmasına
yönelik çalışılmaktadır.” dedi.

Adalet Bakanı, yargıda dijitalleşme alanında atılan adımlara dair bir sunum
yaptı. Bakanlığın pilot uygulamaların ardından yaygınlaştırmayı hedeflediği ‘E-Duruşma ile ilgili sunumda, yargıda yapay zekâ uygulamalarına dair atılacak adımlar da yer aldı. Hukuki mahkemelerin sesli ve görüntülü olacağına dair çalışıldığı belirtildi. Çalışmaların Covid-19 salgınından önce başlayıp, salgın sebebiyle hız kazandığını ve E-Duruşma uygulamasından avukatların, davacının, davalının, tanıkların ve bilirkişinin faydalanacağını söyledi. Ayrıca: “Yargılamalara hakim olan temel ilkelerden biri de “yüz yüzelik ilkesi”dir. Duruşmalara sesli ve görüntülü katılım ise istisnadır. E-duruşma uygulaması öncelikle avukatlar tarafından kullanılacak ve uygulama süreç içerisinde taraf, tanık ve bilirkişileri de kapsayacaktır. E-duruşma avukatın
talebine ve hakimin kabulüne bağlıdır. Talebin duruşmadan 24 saat önce sisteme gönderilmesi gerekmektedir. Talebin kabulü halinde e-duruşma, duruşma saatinde canlı video konferans yöntemiyle yapılmaktadır. E-Duruşma oturumlarına katılım ve oturumların kaydında güvenlik üst düzeyde sağlanmıştır.” ifadelerinde bulundu.

E-Duruşmanın zaman ve emek tasarrufu sağlayacağı belirtildi. Aynı zamanda bu uygulamanın amacının yargının hızının artıp maaliyetinin azalması olduğunu söyleyen Abdülhamit Gül ülkemizde yargıda yapay zeka ile ilgili şu cümleleri de kurdu: “Bakanlık bünyesinde görevi sadece yapay zekâ konusunda çalışmalar yapmak olan bir şube kurulmuştur. Adli işlemlerin hızlandırılması ve hata ihtimalinin ortadan kaldırılmasına yönelik uygulamalar üzerinde çalışılmaktadır. Kullanılan mevcut sistemlerde iş yükünün hafifletilmesi hedeflenmektedir. Davanın açılması ve dilekçelerin teatisinde görülen hataların
önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Uyuşmazlık konularının hukuki vasıflandırması ve uyuşmazlığa uygulanacak mevzuatın tespit edilmesinde
yapay zekâ uygulamaları geliştirilmektedir.”

Peki ya siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Yargının yapay zeka ile desteklenmesi ne gibi sonuçlar doğuracaktır?

–

KAYNAKÇA

• Kemal Gözler, Türk Anayasa Hukuku, Bursa Ekin Kitabevi Yayınları, 2000, s.831-854
• 10.09.2020 tarihli Milliyet Gazetesi
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

[zombify_post]