GİRİŞ
COVID-19 hastalığına yol açan SARS-CoV-2 (şiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirüs ) virüsü yaklaşık 1,5 yıldır tüm dünyada var olan bir gerçek. Koronavirüs pandemisi fiziksel, ruhsal, sosyal, ekonomik ve daha birçok yönden yıkıcı etkilere sebep olmuştur ve bu yıkıcı etkileri büyüyerek devam etmektedir. Çok eski tarihlerden bu yana salgınlardan korunmak için kullanılan karantina ve izolasyon yöntemleri ise pandeminin başından bu yana hayatımızın ayrılmaz bir parçası olup hâlâ salgınlardan korunmanın en etkin yöntemlerinden birisidir. Salgınlarda etkisi kanıtlanmış olan bu yöntem diğer yandan biyopsikososyal birçok olumsuz etkisini de beraberinde getirmektedir.
Karantina dolayısıyla çalışamama ve kazancın azalması, aile içi şiddette artış, artmış çocuk ihmali/istismarı, alkol-madde kullanımında artış, damgalanma, sağlık çalışanları üzerindeki baskı ve iş yükünde artış, diğer fiziksel hastalıkların kontrolünün yapılamaması, yaşlıların temel ihtiyaçlarını gidermelerindeki zorluklar ve sosyal geri çekilme kişilerde sıkıntı hissi, öfke, sinirlilik, kaygı gibi hayatın pek çok yönünü etkileyen önemli ruhsal etkilenme ve depresyon, anksiyete bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu gibi bir çok ruhsal bozukluğun ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Karantina sürecinin insanlarda bıraktığı bu etkiler uzun vadede varlığını korumakta ve bireyin sosyal yaşamla olan bağını zayıflatarak bireyde hayattan zevk almama, anlam verememe gibi sorunların oluşmasına neden olmaktadır. Yani pandemi dönemlerinde ortaya çıkan ruhsal sorunların pandemi bittikten sonra da aylarca devam ettiği ve kişilerin işlevselliğini ve dolayısıyla toplumun işlevselliğini bozduğu geçmişte yapılan birçok çalışmada gösterilmiştir. Böylesine kötü sonuçlara sebep olma riski taşıyan karantina ve izolasyonun başarılı bir şekilde yönetilmesi için yöneticilerin halka yönelik şeffaf bilgilendirme yapması, özel grupta yer alan kişilerin temel ihtiyaçlarının giderilmesi ve koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi önem arz etmektedir.
Pandemi, dünya çapında veya çok geniş bir alanda oluşan, uluslararası yayılabilen ve geniş insan kitlesini etkileyen salgın hastalık olarak tanımlanabilir. Pandemi olağanüstü bir durumu ifade eder ve bu dönemde beslenme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarda problemler oluşabilmektedir. Aynı zamanda fiziksel temel gereksinimlerin dışında toplumun ruhsal sağlığı da azımsanamayacak derecede etkilenmektedir. Tarih boyunca birçok büyük pandemi meydana gelmiştir ve dünyada sağlık, eğitim ekonomi ve ülkelerin güvenliği de dahil olmak üzere pek çok krize sebebiyet vermiştir. Güncel koronavirüs pandemisinde de toplumsal hareketliliğin bulaşın önlenmesi açısından gerek yurt içi gerekse uluslararası olarak kısıtlanması halk sağlının korunması açısından en öncelikli ve en önemli adım olarak ön plana çıkmıştır.
Mutasyonlu virüsle beraber son günlerde vaka sayısında olağanüstü bir artış yaşanmıştır. Başta Türkiye olmak üzere vaka ve vefat sayısı çok fazla artış göstermiştir. An itibarıyla dünyada toplam vaka sayısı 145.873.123 iken bunlardan 32.682.067 kişi ile ABD başı çekerken 16.555.849 kişi ile Hindistan onu takip etmektedir. Türkiye’de son durum 4.501.382 vaka, 37.329 vefat şeklindedir. Bu da demek oluyor ki son günlerde karantinada olan yani kendini izole etmesi gereken çok fazla insan var. Karantinanın uzaması psikolojik etkilenmenin daha yoğun olması demektir. Bilimsel veriler ışığında karantinayı en makul sınırlarda tutmak insanların psikolojik olumsuz etkilenmeleri açısından önem taşıyor görünmektedir. Devam eden karantinanın uzatılacağının bildirilmesi uzatma ne kadar kısa olursa olsun kişilerde depresif duygu durumu arttırmaktadır. Karantina süresinin belirsizliği kişilerde tahammülsüzlük, gerginlik hislerine sebep olabilmekte ve süre uzadıkça kurallarda gevşeme olduğu gözlenmektedir. Zorunlu karantinalarda bu gevşeme halinin çok daha kısa süre içerisinde görüldüğü gözlenmekle birlikte gönüllü karantinada hem baskı hissinin azaldığı hem de gevşemenin daha az görüldüğü geçmiş çalışmalarda belirtilmiştir. Kişilerin gönüllü olarak evde kalması ve tedbir alması için anlaşılabilir ulaşılabilir bilginin onlara sürekli ve şeffaf bir şekilde ulaşması gerekmektedir.
–
İzolasyon ve Karantina Sürecinde Ortaya Çıkabilecek Belirti ve Bozukluklar
Sinirlilik, tahammülsüzlük, gerginlik hissi, mutsuzluk, çaresizlik hissi, yalnızlık, karamsarlık, uykusuzluk, öfke patlamaları, uyum bozuklukları, anksiyete bozuklukları, depresif bozukluklar…
–
İzolasyon ve Karantina Sürecinde Ruhsal Bozukluklar İçin Risk Faktörleri
İleri yaş , uzamış karantina süresi, sağlık çalışanı olmak , temel ihtiyaçların karşılanmasında aksaklıklar ,sosyal destek eksikliği , damgalanma hissi , geçmişten gelen psikiyatrik hastalık varlığı…
Belli gruplara karantina uygulanması ayrımcılık, dışlanmışlık hissi, korkuda artış ve adaletsizlik duygusu oluşturabilmektedir. Örneğin ülkemizde de 20 yaş altı ve 65 yaş üstü kişilere uygulanan karantina kuralları bu grup dışındaki kişilerin bu gruplara karşı ayrımcı davranışlarına sebep olmuştur.
–
İzolasyon ve Karantina Sürecinde Ruhsal Etkilenmenin Azaltılması İçin Öneriler
– Halk sağlığı ile bireysel özgürlükler arasındaki hassas dengenin sağlanması
– Düzenli, şeffaf ve kapsamlı iletişimin sağlanması
– Temel ihtiyaçların sağlanmasının desteklenmesi
– Finansal destek
– Aile içi şiddetin önlenmesine yönelik müdahalelerin uygulanması
– Kesintiye uğrayan eğitim ve öğretimin telafisi
– Toplumdaki kırılgan grupları takibi
– Ruhsal müdahalelerin hayata geçirilmesi.
Sonuç olarak karantina, salgın dönemlerinde yaşamsal öneme sahiptir ve gerektiğinde mutlaka uygulanmalıdır fakat uygulanırken halk sağlığı ile bireysel özgürlükler arasındaki hassas denge sağlanmalıdır. Halkı hastalıktan korumaya çalışırken bir diğer yandan karantinanın sebep olduğu birçok stres ile ağır psikolojik zararlara maruz bırakmamak gerekir. Karantina kaçınılmaz ise yetkililer bunu insanlar için başa çıkılabilir şekilde uygulamalıdırlar. Düzenli, şeffaf ve kapsamlı bir iletişim halkın güvenini kazanmaya yol açar, böylelikle de toplumların karantina kurallarına bağlılık ve uyum göstermesi ile halk sağlığının korunmasında başarı elde edilir. Süreç içerisinde kişilerin aktivitelerine nasıl yardımcı olunabileceği; su, yemek, ilaç gibi en temel ihtiyaçların sağlanmasında uygulanacak destekler ile ilgili bilgilendirme, durgunlaşan ekonomi ve finansal kayıplar konusunda halkın desteklenmesi, kesintiye uğrayan eğitim ve öğretimin telafisinin sağlanması kişilerin kısıtlamalara uyumunu kolaylaştıracaktır. Tüm bunları yaparken diğer yandan da toplumdaki kırılgan grupların belirlenmesi (çocuklar, yaşlılar, yalnız yaşayan insanlar, evsiz insanlar, maddi durumu kötü insanlar…) , temel gereksinimler noktasında desteklenmeleri ve başta hassas gruplar olmak üzere toplumun tüm kesimlerine koruyucu ve tedavi edici ruh sağlığı hizmetlerinin ulaştırılması pandemi ve sonrası dönemde son derece önemlidir. Covid-19 pandemisi sürecinde çeşitli sebeplerle oluşabilecek psikolojik sıkıntılar, bu konuda çalışan psikoterapistler vasıtasıyla “Telepsikiyatri” yöntemi gibi yöntemler aracılığıyla çözüm bulabilir. Çocuklar ve yaşlıların izolasyon süreçlerinde faydalı hobi ve alışkanlıklar edinmeleri, telefonla da olsa sevdikleriyle iletişim halinde olmaları ilerleyen süreçte bilişsel olarak iyi hissetmelerini sağlayabilecektir. Sağlık çalışanları için çalışma koşullarının ve nöbet saatlerinin eşit şekilde düzenlenmesi ve psikolojik yük haline gelebilecek şartların hafifletilmesi de bu dönemdeki sağlık verimliliğini artırabilecektir.
–
Kaynakça
- Akalın, S., Özgüner, İ., & Şakiroğlu, M, (2020), Covid-19 Salgınının ve Karantinanın Psikolojik Etkileri, Electronic Turkish Studies, 15(4)
- Aslan, E., & Türkili, S., İzolasyon ve Karantinanın Ruh Sağlığı Üzerine Etkileri, Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(1), 133-145
- Kara, A. M, (2021), Covid 19 Pandemisi ve Psikolojik Etkileri, Turkey Health Literacy Journal, 2(1), 35-39
0 Yorum