Yakın zamanda gerçekleşen Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetiminin ve İspanya’nın doğusundaki Katalonya Özerk Yönetiminin yaptığı bağımsızlık seçimleri nedeniyle gündemde olan ve zaman zaman hukukçuların dahi birbirine karıştırdığı Referandum ve Plebisit kavramlarını yazımızda ele alacağız.
Referandum ve Plebisit ayrı ayrı kavramlar olmakla birlikte her iki yöntem de birer halk oylamasıdır. Referandum, siyasi iktidar tarafından hazırlanan bir kanunun yasalaşması veya alınan bir kararın uygulanması için halk tarafından oylanmasıdır. Esasen de referandum, temsili demokrasilerde halkın doğrudan yönetime katılabilmesinin bir aracıdır.
Plebisit ise, iç hukukta ve uluslararası hukukta ayrı ayrı tanımlanmaktadır. Anayasa hukukumuzda Plebisit, bir kişinin – genellikle bir diktatörün – kişisel politikasının halk tarafından oylandığı anti – demokratik bir yöntem olarak kabul edilmektedir.[1] Uluslararası hukukta ise plebisit, üzerinde anlaşmazlık bulunan bir toprak parçası veya bir bölgenin geleceğinin o toprak parçası üzerinde yaşayan halkın oyları ile belirlenmesi için yapılan halk oylamasıdır.[2] Nitekim Plebisit, halkların kendi geleceklerini tayin etmesinin bir aracı olarak ilk defa Fransız İhtilalinde, galip Fransız Cumhuriyeti tarafından gerçekleştirilmiş; daha sonra da I. Napolyon tarafından gerçekleştirilen toprak ilhaklarına meşruiyet kazandırmak amacıyla kullanılmıştır. Kendi tarihimizden uluslararası hukuk anlamında Plebisite güzel bir örnek ise halk oylaması sonucu Hatay’ın Türkiye Cumhuriyeti’ne katılmasıdır.
Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetiminin ve İspanya’nın doğusundaki Katalonya Özerk Yönetiminin yaptığı seçimlere bakıldığında bu seçimlerde bölge halkı kendi bağımsızlıklarını oylamıştır. Bölgenin geleceği, o toprak parçası üzerinde yaşayan halk tarafından belirlenmiştir. Bu açıdan bakıldığında bu seçimlerin uluslararası hukuk anlamında birer Plebisit oldukları açıktır.
Meseleye Anayasa hukukumuzdaki Plebisit kavramı açısından yaklaşıldığında ise ilginç sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Şöyle ki; Anayasa Hukukumuzdaki Plebisitte, halk oylamasına sunulacak kanunu veya kararı hazırlayanlar iktidarı fiilen ellerinde bulunduran ve genelde totaliter bir yönetimi benimsemiş iktidarlardır. Bu nedenle bu kanun veya karar, halk tarafından demokratik bir şekilde tartışılmış bir düzenleme olmaktan ziyade iktidardakilerin kişisel politikalarının bir ürünüdür. Esasında da Plebisitle hedeflenen iktidarın kendi amaç ve eylemlerini halkın desteğiyle meşrulaştırmaktır.
Plebisitle referandum arasındaki en önemli farklardan biri düzenlemenin halk oyuna sunulma zamanıdır. Plebisitte, hazırlanan düzenlemenin yasalaşması için özgürlüklerin kısıtlandığı, bireylerin tek tek veya toplu olarak kendilerini ifade etmelerinin engellendiği bir ortamda halk oyuna başvurulur. Halk baskı altındadır, şiddet tehdidi uzaktan ya da gerektiğinde yakından hissettirilir; kısaca oylama esnasında çevreye bir “korku atmosferi” hâkimdir.[3]
Plebisitlerde korku ve şiddet kültürünün yarattığı ortamın yanısıra halkın duyarlılığının ve duygularının sömürüsü de amaca ulaşmak için kullanılabilir. Şöyle ki; halk tarafından oylanacak düzenleme, halka bir ölüm kalım meselesi olarak sunulur. Ya oylama sonucu evet çıkacak ve uzun yıllardır düşlenen hayallere ulaşılacaktır, ya da oylama sonucu hayır olacak ve bunun neticesinde her şey bitecek düşlenen güzel günlere asla ulaşılamayacaktır.
Kaldı ki, anlatılan nedenlerle halk, Plebisitlerde kendisine sunulan metni sadece korkuyla değil, coşkuyla ve hayranlıkla kendisinden geçercesine kabul eder.[4] Nitekim Plebisitlerin sonucunda yüksek oranlarda evet oyuyla karşılaşılır. Halk ya bahsedilen korkuya boyun eğer ya da yaratılan ortamın etkisiyle sonuçlarını düşünmeden coşkuyla yeni ve bilinmeyen olanı kucaklar.
Yukarıda anlattığımız bilgiler çerçevesinde, Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetiminin ve İspanya’nın doğusundaki Katalonya Özerk Yönetiminin yaptığı bağımsızlık seçimlerine bakıldığında; bu seçimler Referandum mudur, yoksa Plebisit mi?
Kaynakça:
[1] Bu doğrultuda detaylı bilgi için bkz: Kemal Gözler, “Referandum mu, Plebisit mi?”, http://www.anayasa.gen.tr/plebisit.htm (Erişim Tarihi: 07.10.2017)
[2] Tayyar Arı, “Plebisit”, http://www.enfal.de/sosyalbilimler/p/020.htm (Erişim Tarihi: 07.10.2017)
[3] Kemal Gözler, a.g.e. s.4.
[4] Kemal Gözler, a.g.e. s.4.
[zombify_post]
0 Yorum