I. Giriş
Tarihlerden 20 Ocak 2017. Kimilerine göre bir şahlanışın, kimilerine göre ise bir çöküşün başlayacağı önemli tarihlerden ilki. Ama her ne olursa olsun artık, Türkiye’de bazı şeylerin tamamen değişebileceğini kabul ettiğimiz önemli bir kırılma noktası teşkil eden tarih.
Anayasa değişikliği teklifi ilk olarak AK Parti tarafından 2011 genel seçimlerinin hemen peşine duyuruldu ancak meclisteki tüm partilerden oluşan anayasa komisyonunun fikir birliğine ulaşamaması üzerine geri çekildi. 2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Recep Tayyip Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasıyla birlikte başkanlık sistemine geçiş tartışmaları hız kazanarak daha çok gündeme geldi ve hem Haziran 2015 genel seçimlerinde hem de Kasım 2015 genel seçimlerinde AK Parti’nin en önemli seçim politikalarından biri oldu. Mayıs 2016’da başbakanlığı ortadan kaldıracak anayasal değişiklik konusunda Erdoğan’la anlaşmazlıklar yaşayan Ahmet Davutoğlu görevden istifa ederek yerine en önemli gündeminin anayasa değişikliği olduğunu söyleyen Binali Yıldırım geldi. Geçmişte birçok kez başkanlık sistemine karşı olduğunu dile getiren MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Ekim 2016’da değişiklik teklifini meclise getirmesi için hükümete çağrı yaptı ve süreçte iş birliği içinde olabileceklerini duyurdu. Bir aylık görüşmelerin ardından aralık ayında teklif üzerinde anlaşmaya varan AK Parti ve MHP, böylece önerinin referanduma sunulması için gerekli olan meclis onayı sürecini başlattı.
20 Ocak 2017’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde gerçekleşen oylama sonucunda verilen anayasa değişikliği teklifi 339 oyla kabul edilerek referanduma götürüldü.
Yapılan teklifin TBMM’de kabul edilmesinden sonra referanduma yönelik kampanya süreci başladı. Bu süreçte AK Parti ve MHP, teklife ”evet” oyu verilmesi yönünde çalışmalar yürütürken, muhalefetteki diğer partiler ”hayır” oyu yönünde çalışmalar yürüttü. Süreç böyle devam ederken takvimler 16 Nisan 2017’yi gösteriyordu. Bu tarih de, yukarıda kırılma noktası olarak tarif ettiğimiz ilk kırılma noktasının devamı olan ikinci kırılma noktasıdır. Artık bu tarihte yapılacak oylama sonucuna göre Türkiye Cumhuriyeti’nde önemli bir sistem değişikliğin yaşanıp yaşanmayacağı belli olacaktı. 16 Nisan 2017’de yapılan referandum sonucuna göre anayasa değişikliği teklifi %51,4 oranında ”evet” oyu ile kabul edildi. Yani Türkiye, resmen başkanlık sistemine geçişi kabul etmiş bulunuyordu. Bu tarihten sonra, sisteme geçişi kolaylaştırmak için ”uyum yasaları” olarak kabul edilen birçok kanun kabul edildi ve yapılan değişiklikler sonucunda iktidar kanadından durumun böyle devam edemeyeceği, bir an önce yeni sisteme geçişin tam olarak sağlanabilmesi için başkanlık seçimlerin yapılması gündeme getirildi. Bu konu tartışma yaratmakla beraber, Türkiye 24 Haziran 2018’de yeni sistemin ilk cumhurbaşkanını seçmek için sandık başına gitti. Gerçekleşen seçimi, oyların yarıdan fazlasını alarak %52,5 oy oranı ile mevcut Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kazanmıştır ve böylece ”yeni sistemin ilk Cumhurbaşkanı” olmuştur. İşte, bizim çalışma konumuzun temel noktasını da bu seçim oluşturmaktadır. Şöyle ki, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yeni sistemde ilk cumhurbaşkanı olmasına rağmen kendisi bakımından ikinci cumhurbaşkanlığı dönemini –Cumhurbaşkanı Erdoğan 10 Ağustos 2014’te ilk kez Cumhurbaşkanı seçilmiştir- yaşamaktadır. Ancak iktidar çevreleri durumu böyle yorumlamamaktadır. Onlara göre, sadece sistem değişmemiş, aynı zamanda cumhurbaşkanlığı seçimi ile ilgili anayasa maddesinin yorumlanmasında da farklı bir durum tezahür etmiş bulunuyordu. Ama belirtilen bu görüşün karşısında olanlarda elbet bulunmaktadır.
II. Adaylık Konusundaki Müspet Ve Menfi Görüşler
Anayasanın 101. maddesine göre ”Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.’’ Yani bu şartlar altında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2023 yılında gerçekleşecek seçimlerde aday olma imkanı bulunmuyor. Ancak bu durumun tek bir istisnası vardır. Anayasa’nın 116’ncı maddesinin 3’üncü fıkrası ise bu kurala bir istisna getirmiştir: Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Türkiye Büyük Millet Meclis’i tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir. Dolayısıyla olası bir erken seçimde Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeniden Cumhurbaşkanı adayı olabilir. Ancak kanun bu kadar açık olmasına rağmen, AK Parti ve MHP kanadı mezkur hükümleri farklı bir yorumlamaya tabii tutmaktadırlar. Bu yorumlamaya dayanılan görüşün çerçevesi ise iktidar çevreleri ile öğretiden bazı yazarlarca (Adnan Küçük ve Abdurrahman Eren) dile getiriliyor. Bu görüşün özü şöyledir: 2017 Anayasa değişikliği ile Cumhurbaşkanı ifadesi korunmuş olsa da, cumhurbaşkanlığı makamının anayasal statüsü değiştirilerek, başkanlık sistemine uygun başkanlık statüsü getirilmiştir. Dolayısıyla, “bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir” hükmü, Anayasanın 101 ve 102. maddelerinin değiştirilmesi ile yeni bir içerik kazanmıştır. Bu nedenle, mevcut Cumhurbaşkanının bu hüküm karşısındaki durumunu, Cumhurbaşkanının yeni anayasal statüsü üzerinden değerlendirmek gerekmektedir. (…) Anayasa Değişikliği hakkında 6771 sayılı Kanun’a göre (md. 18/b) ‘101 ve 102’nci maddelerinde yapılan değişiklikler, birlikte yapılacak ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin takvimin başladığı tarihte, … yürürlüğe girer.’ Bu hüküm gereğince ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin takvim, 30 Nisan 2018 tarihinde başladığından, 101. maddenin yeni halinde yer alan “Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir” hükmü de 24 Haziran 2018 tarihinde yapılan ilk birlikte seçimde uygulanmış olmaktadır. Dolayısıyla, 24 Haziran tarihinde seçilen Cumhurbaşkanının ilk başkanlık seçimidir. Bundan sonra yapılacak ilk birlikte seçim ikinci seçimi olacaktır.
Türkiye’nin önde gelen anayasa profesörü hocaları ise duruma karşı cepheden bakmaktadırlar. Anayasa Hukuku ve Siyaset Bilimi Uzmanı Prof. Ergun Özbudun’a göre ”Durum çok net. Tartışılacak bir tarafı yok. Gayet açık. Meclis 5’te 3 çoğunlukla seçimlerin yenilenmesine karar vermedikçe üçüncü defa aday olamaz. Yani aksine yapılacak her türlü yorum gayet yapay bir yorum olur. Çünkü Anayasa’nın hükmü açık. O değişmedi duruyor. Anayasa bir tek istisna getirmiş o da Meclis’in seçimlerin yenilenmesine karar vermesi.” diyerek fikrini dile getirmiştir. Anayasa Hukuku Uzmanı Prof. Levent Köker’e göre ise ”Benim kişisel fikrim, Anayasa’nın 101’inci maddesindeki cumhurbaşkanının ikiden fazla seçilemediği ifadesi aynen muhafaza edildiğine ve Sayın Cumhurbaşkanı da 2014’te ve 2018’de seçilmiş olduğuna göre, 3’üncü defa seçilememesi gerekir. Benim şahsi kanaatim budur.” diyerek Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2023 yılındaki olası adaylığı konusundaki düşüncesini dile getirmiştir.
III. Sonuç
Bu durum özelinde görüşlerin farklılaşması ve birbirleriyle çatışma yaşamasındaki en büyük neden fikrimce şudur: Türkiye, parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçiş ile birlikte ‘’bir sistem’’ değişikliği yaşamıştır. Ne muhalefet partilerinin iddia ettiği gibi cumhuriyet rejimi son bulmuştur, ne de iktidar kanadının iddia ettiği gibi başkanlık sistemine geçiş ile birlikte bir sıfırdan başlama oluşmuştur. Başkanlık sisteminin kabul edilmesi cumhuriyet rejimini de, kuvvetler ayrılığını da etkilememiştir ve ayrıca yeni sisteme geçiş ile birlikte mevcut Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın seçilme dönemleri hakkında bir sıfırlamaya gidilmemiştir. Tüm bu değindiğimiz konular hakkında ne ayrıca yeni bir hüküm tahsis edilmiştir, ne de ilgili hükümler değişikliğe uğramıştır. Böyle olunca, ilgili kanun maddelerinin aynen korunduğu fikri daha ağır basmaktadır.
Şu anda ülkenin içinde bulunduğu maddi ve manevi buhran, koronavirüs salgının sebep olduğu zorluklardan ötürü bu konuyu dillendirenlerin ve tartışanların sayısı çok az olmak ile birlikte, ileride bu konunun ulusal bir boyut alacağı ve hararetli tartışmaların yaşanacağı aşikardır. Tabii ki seçimle ilgili her tartışmanın son hüküm vericisi olan YSK’nın bu konudaki yeri de yadsınamaz bir gerçektir ve gözler yine onların üzerinde olacaktır. Zaman içerisinde bu tartışmanın nasıl dallanıp budaklanacağını hep birlikte bekleyip göreceğiz. Ama sonuç ne olursa olsun, ülkemiz için en hayırlısı olması temennisi ile.
Kaynakça
• 2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu, https://tr.wikipedia.org/wiki/2017_T%C3%BCrkiye_anayasa_de%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi_referandumu, Vikipedi, (Erişim Tarihi: 04.05.2021).
• TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5, Ankara, Resmi Gazete, Sayı:17863, (Erişim Tarihi: 04.05.2021).
• Şirin, Tolga. Recep Tayyip Erdoğan yeniden cumhurbaşkanı adayı olabilir mi?, https://t24.com.tr/yazarlar/tolga-sirin/recep-tayyip-erdogan-yeniden-cumhurbaskani-adayi-olabilir-mi,30518, T24, 8 Nisan 2021, (Erişim Tarihi: 04.05.2021).
0 Yorum