Paranın soyutlaşmasına, fiziki varlığından uzaklaşmasına alıştık sayılır. Dijital ortam vasıtasıyla para transferlerinin gerçekleştiği, mal ve hizmet karşılığı değerin elektronik ortamda ödenebildiği bir dünyada Bitcoin çok da önemli olmayan bir para birimi gibi gelebilir. Ancak gerek Bitcoin gerekse Bitcoin’in altyapısındaki blockchain sistemi teknolojik, finansal ve diğer alanlar bakımından büyük bir devrim niteliğinde.
Bitcoin Nedir?
Bitcoin kısaca “finansal bir organizasyonun sisteme dahil olmasına gerek kalmadan, bir kullanıcıdan bir başkasına doğrudan online ödeme sağlayan [peer-to-peer(kişiden kişiye)] elektronik para sistemidir”[1]. Lidyalılarla başlayan para serüveninin geldiği son nokta şuan için kripto para[2]. Bitcoin de, açık kaynak kodlu bir yazılım sisteminde şifrelenmiş biçimde bulunan, blockchain teknolojisindeki zincirlerle birbirine bağlanan bir kripto para birimidir. Kriptografi güvenlik açısından matematik temelli şifreleme kullanır. Herhangi bir aracıyla ilişkisi olmayan (merkez bankaları, resmi kuruluşlar, finansal organizasyonlar vb.) Bitcoin 2008 yılında Satoshi Nagamoto tarafından yayınlanmış bir belge ile duyurulmuş ve işlevselliğini 2009 yılında kazanmıştır. Merkezi olmaması sayesinde aracıların hizmet bedelleri, komisyon ücretleri gibi birtakım kalemler bitcoin sisteminde mevcut değildir. Bitcoin’in değeri daha çok arz-talep üzerine kuruludur. Ulaşabileceği en yüksek arz ise 21 milyon Bitcoindir.
Geliştiricisi Satoshi Nagamoto’nun kim olduğu ise bilinmiyor. Güvenlik açısından tüm olasılıkları düşünmüş ve bu sistemi oluşturmuş bir yapay zeka mı yoksa bir kişi veya grup mu olduğu sorusu cevaplanabilmiş değil.
Blockchain Sistemi Nedir?
Blockchain (Blok-Zincir) sistemi, ağda bulunan bir verinin, o ağa girme izni verilmiş bütün kullanıcılar tarafından görülmesi, kayıt altına alınmasıdır. Bu sistemin güvenilirliği, herkes tarafından görülebilmesi ve kaydının tutulmasında, ayrıca kriptografi kullanılarak şifrelenmesinde yatar. Söz konusu sistemde yer alan verilerin gelişigüzel değiştirilmesi, silinmesi mümkün değildir. Bu sisteme göre veri transferi söz konusu olduğunda bilgi içeren bloklar hash fonskiyonu[3] kullanılarak şifrelenir ve birbirlerine zincirler yardımıyla bağlanır. Her blok içeriğinde bir önceki bloğun ve mevcut bloktaki verilerin hash fonksiyonuyla şifrelenmiş bilgilerini içerir. Hash fonksiyonu aynı parmak izi gibi benzersizdir. Bloktaki bir değişiklik hash fonksiyonunu da değiştirir. Bu değişiklik başka bir blokta kaydedilir ve bir blok zinciri oluşturur. Oluşturulan her yeni zincir sistemin işleyişine ve güvenliğine yardımcı olan özel kullanıcılar(bitcoin madenciliği) tarafından onaylanır(proof-of-work). Onaylama işlemi Bitcoin sisteminde Bitcoin madencisi olarak adlandırılan kullanıcılar tarafından yaklaşık on dakikalık periyodlar halinde gerçekleştirilir. Sisteme eklenen her blok, ağa erişim izni olan (ağı kullanmak isteyen ve ağa dahil olan herkes) kullanıcıların zincirine bitcoin madencileri tarafıdan onaylandıktan sonra eklenir. Kısacası her veri işlemi şifrelenmiş bir şekilde ağı kullanan bütün kullanıcılar tarafından tutulur ve sistemin güvenilirliği bu sayede sağlanmış olur.
Blockchain sistemi, aslında 1991 yılında bir grup araştırmacı tarafından tanımlanmış ve daha sonra bitcoin altyapısında geliştiricileri tarafından kullanılmıştır. Asıl kullanım alanı Bitcoin üzerine de olsa Blockchain sistemininin sağlık, finansal ve daha farklı alanlarda kullanılması muhtemeldir. Bu sistem kullanılarak geliştirilen akıllı sözleşmeler, Estonya’nın blokchain teknolojisiyle entegre ettiği elektronik-oylama sistemi diğer alanlarda kullanımına örnek olarak gösterilebilir.
Bitcoin'e Dair Eleştiriler ve Düzenlemeler
Bitcoin’e dair yasal düzenlemelere devletlerin kendi politikaları yön vermektedir. Bazı ülkelerde hukuki nitelendirmesi ve vergilendirilmesine dair düzenlemeler yapılmış, bazı ülkelerde ise yasaklanmıştır. Türkiye’nin de içerisinde bulunduğu kimi ülkelerde ise şu an için herhangi bir yasal düzenleme mevcut değildir.
Bitcoin’e yönelik eleştirilerin başında kara para aklama, illegal ticarette kullanılması, terörizm olaylarında kullanılması ve bunun denetlenememesi hususları gelmektedir.
Uluslararası Para Fonu Başkanı Christine Lagarde, devletlerin kripto para birimlerini denetlemek için blockchain teknolojilerini kullanabileceğini belirterek, “Kripto varlıkları güçlendiren inovasyonlar bize onları denetlemek için yardım edebilir. Başka bir deyişle, ateşe karşı ateşle savaşabiliriz” değerlendirmesini yaptı. Bir merkez bankasına ihtiyaç duymadan üretilen kripto para birimlerinin kullanıcılarına sunduğu gizlilik nedeniyle para aklama ve terörizm finansmanına araç olabileceğini vurgulayan Lagarde, bu nedenle denetleme sistemlerinin gerektiğini belirtti.
Avrupa Birliğinde ise spesifik bir düzenleme bulunmamakta. Ancak Avrupa Adalet Divanı'nın 2015 tarihli kararına göre Bitcoin hukuken sanal para olarak nitelendirilmiş ve para ödeyerek Bitcoin almanın ilgili direktif maddesi uyarınca KDV(VAT)’den muaf olduğuna karar verilmiş.
Almanya Federal Maliye Bakanlığı, Bitcoin’in bir ödeme aracı olarak kullanılması halinde ABD’dekinin aksine bu harcamalardan özel bir vergi alınmayacağını duyurdu. ABD’de ise Bitcoin emtia olarak değerlendiriyor ve emlak vergisine tabi tutuluyor.
Bitcoin Türkiye'de Yasal Mı?
Yukarıda da belirtildiği üzere Bitcoin'le alakalı herhangi bir özel düzenleme bulunmuyor. BDDK ise 2013 yılında bir açıklama yapmış ve Bitcoin’in 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymetler Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” kapsamında olmadığını ve elektronik para olarak değerlendirilmediği için gözetim ve denetimin mümkün olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca yasallığıyla ilgili değinilmesi gereken bir diğer husus bitcoin alım-satımının suç oluşturup oluşturmayacağıyla ilgilidir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 38. maddesine göre; “kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez” suçların ve cezaların kanuniliği ilkesi gereği bitcoin alım-satımıyla ilgili herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığı için suç oluşturmamaktadır. Pek tabii bitcoin yerine göre başka suçların konusunu oluşturabilir. Fakat bunlardan bağımsız olarak tek başına bitcoin almak, satmak ve bulundurmaktan ceza almanız mümkün değildir.
Bitcoin’e yönelik herhangi bir vergilendirme de bulunmamaktır. Ülkemizde henüz Bitcoin’in yasal tanımı yapılmadığından Gelir Vergisi Kanunu ve Vergi Usul Kanunu içerisinde değerlendirmek mümkün değil. Ancak ilerleyen günlerde olası bir kanun düzenlemesiyle bitcoin gibi kripto paralar hakkında vergilendirme söz konusu olabilir.
Bitcoin’in yasaklanmasından ziyade hukuki nitelendirilmesinin ve yasal dayanağının oluşturulması bununla birlikte niteliğine uygun vergilendirilmesinin daha doğru olduğunu düşünüyorum. Devletlerin hukuk sistemlerini, mevcut yasalarını kazuistik bir metotla teknolojik gelişmeleri öngörerek düzenlemesi mümkün ve sağlıklı değildir. Teknolojik gelişmelerin dinamik yapısı karşısında ortaya çıkan gelişmeler hukuki açıdan ayrıntılı bir biçimde muhakeme edilerek yasal düzenlemeler getirilmelidir.
KAYNAKÇA
- Bitcoin, Dr. Abdurrahman ÇARKACIOĞLU, SPK Araştırma Dairesi, Aralık 2016
- https://www.youtube.com/watch?v=1OgSk-Ok5kI
- http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2013-104-1249
- http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf
- http://www.milliyet.com.tr/yazarlar/prof-dr-erol-ulusoy/bitcoin-hukuken-nedir–2573460/
- http://www.wiki-zero.com/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGVnYWxpdHlfb2ZfYml0Y29pbl9ieV9jb3VudHJ5X29yX3RlcnJpdG9yeQ
- https://bitcoin.org/bitcoin.pdf
- https://www.youtube.com/watch?v=lD9KAnkZUjU
- https://www.ntv.com.tr/galeri/teknoloji/bitcoin-nedir-nasil-alinir-bitcoin-madenciligi-nasil-yapilir-bitcoin-hakkinda,Rvp9apYy_ESp_BoQ_6-chQ/xX2wyE4qvUa8_k0Gr9AOUg#xX2wyE4qvUa8_k0Gr9AOUg
- Basın Açıklaması, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, 2013/32
- European Commission launches the EU Blockchain Observatory and Forum, Brussels, 1 February 2018
Görsellerin Kaynağı(Visual Source)
- https://cdn.wccftech.com/wp-content/uploads/2017/12/Bulgarian-Bitcoin-Horde-01-Header-2060×1133.jpg
- http://bitcoinist.com/wp-content/uploads/2017/06/bitcoin-legal.jpg
- https://cdn-images-1.medium.com/max/1200/1*vwPzdAgtvHlkx4aO6Hot8g.jpeg
[1] .” A purely peer-to-peer version of electronic cash would allow online payments to be sent directly from one party to another without going through a financial institution.” Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, Satoshi Nakamoto
[2] Emtia para, itibari para, sanal para, kripto parayla ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Kaynakça No:1
[3] "Bitcoin işlemlerinde SHA-256 isimli hash fonksiyonu kullanılır. SHA-256, girilen mesajın uzunluğundan bağımsız, 256-bit (32 byte) mesaj özeti oluşturur. Kriptografik olarak en güvenilir özetleme fonksiyonlarındandır. Başka bir deyişle mesaj özetine bakarak mesajın ne olduğu kestirilemez." Hash fonksiyonu ve diğer teknik bilgiler için bkz. Kaynakça No:1 sf 21.
[zombify_post]
0 Yorum