Hepimiz mutlaka hukuk konulu filmlerde veya dizilerde görmüşüzdür. Birçok insanın avukat veya mahkeme terimlerinin çağrıştırdığı görüntüdür aslında. Müdafi sanığına suçsuzluk kararını verdirebilmek için usanmadan elinden gelenini yaparak hakim ve jüri karşısında savunmaktadır. Peki jüri sistemi nedir? Bu jüriler kimlerdir?
“
Öldürme Zamanı filminden bir sahne
“
Jüri Nedir? Jüriler Kimlerdir?
Amerikan Anayasası’nı incelediğimizde bireylerin din özgürlüğü, ifade özgürlüğü, silah bulundurma özgürlüğü gibi birçok hakları vardır ve koruma altına alınmıştır. Bunlardan biri de tarafsız bir jüri tarafından yargılanma hakkıdır.
Birleşik Devletler Anayasası’nın 6.Yasa Değişikliğine göre “Sanık bütün ceza davalarında suçun işlendiği eyalet ve daha önce yasaca saptanacak bölgenin tarafsız bir jürisi tarafından, hızlı ve kamuya açık yargılanmak, suçlamanın türü ve nedeni konusunda bilgi sahibi olmak; kendi aleyhindeki tanıklarla yüzleşmek; kendi lehinde tanıklar sağlamak için tanıkların zorla mahkemeye getirilmesi, ve savunma için bir avukat tutma hakkına sahip olacaktır.”
Bu hükmün niteliği anayasal nitelikte olduğu için jüri heyeti ve jüri görevinin ehemmiyeti büyüktür. Öyle ki kendisine gelen jury duty (jüri servisi) bildirisi üzerine makul bir sebep olmadan servisi yapmayıp yerine getirmeyen bireylere para cezası, hapis cezası veya sosyal hizmet yaptırımları ile karşılaşmaktadır.
İki çeşit jüri vardır. Birincisi petit jury (küçük jüri) veya trial jury (duruşma jürisi) diye adlandırılır. İkincisi ise grand jury (büyük jüri). Bunların büyük ve küçük diye adlandırılmalarının sebebi jüri sayısından kaynaklanmaktadır. Büyük jüri, soruşturma aşamasında kurulur, gizli çalışır. Filmlerden aşina olduğumuz mahkeme jürisi ise küçük jüridir. Jüriler (küçük jüri) genelde 6-12 kişi arasındadır. Belli vasıflara sahip olan kişiler jüri olabilir. Bu vasıflar seçmen kaydında bulunan 18-70 yaş arasındaki kişilerdir. Bu kişiler İngilizceyi iyi biliyor ve kısıtlı olmamış olması gerekiyor. Ayrıca bu kişiler Amerika Birleşik Devletleri’nde en az 5 yıl ikamet etmiş olması gerekmektedir.ABD’de sanıklar 6 aydan fazla cezası olan bir suçla yargılandığı zaman jürili duruşma hakkı vardır. 6 aydan az cezası olan suçlarda eyaletlerin jürili duruşmayı elimine etme yetkileri bulunuyor.
“
12 Kızgın Öfkeli filminden bir sahne
“
Görev ve Fonksiyonları
Birleşik Devletler Jüri Seçimi ve Yasası’na göre jürinin bazı görev ve fonksiyonları;
-
Bağımsız ve tarafsız olmaları -
Olgular ve delillere dayanarak sanığın suçlu olup olmamasına karar vermek -
Tartışmaları dinlemek ve karar vermeye yardımcı delil ve olguları not etmek -
Hukukun esnemezliği ve objektifliği sağlanamadığı durumlarda sosyal ve psikolojik tavsiyelerde bulunma -
Başka bireyler tarafından tesir edilmemiş olmak
"
Türk Ceza Yargılamalarında Uygulanabilirliği
Jüri sisteminin kendi ceza yargılamamızda uygulanabilirliğini akıl yürütebilmek için öncelikle bu sistemin avantaj ve dezavantajlarını bilmemizin faydalı olacağını düşünüyorum.
Jüri sisteminde; jüriler dava hakkında ön bilgiye sahip olmadığı için daha adil bir ve tarafsız karar verebilir, dürüstlük ve artniyetlik gibi genel kamu değerleri uygulanır, jüriler sanık tarafında seçilebilme imkanı bulunduğundan daha adil yargılanabilme imkanı doğmaktadır, Amerikan Ceza Usul ve Soruşturması Yasası (1996) hükümlerine göre yozlaşmış davaların tekrar açılması mümkündür,kararları jürilerin çoğunluğu verdiği için ön yargılı olma eğiliminde olan herhangi bir jüri üyesini ortadan kaldırır veya kişisel duygularını yargılamaya sokma gibi avantajları vardır. Ayrıca bu jüri sistemi ile Anglo-Sakson hukukunda 800 yıl başarılı ve verimli bir şekilde sonuçlar alınmaktadır.
En büyük dezavantajlarından biri ise jüri üyelerinin hukuki bilgisine sahip olmamasıdır. Bu gibi durumlar duruşmada ortaya çıktığında hakimin hukuki meseleyi açıklaması ve jüriyi bilgilendirmesi gerekiyor. Çoğunluk şüpheden dolayı sanığa mahkumiyet verebilir. Halbuki şüpheden sanık yararlanır. Bazı davalar duygusal olup kamu baskısı altında kalma düşüncesinden etkilenip kararını kişisel duygularına dayanarak verebilir.
Ülkemizde genel olarak herkes, jürilerin yolsuzluk yapabilmeye elverişli olduğu ve hukuk bilgisine sahip olmadığı için (hukuk okumuş olanlar hariç) doğru karar verebilme olanağı bulunmadığını iddia etmektedirler. Jürilerin sanıkla ortak bir değer sebebiyle adil davranılmayacağını düşüncesi de en çok verilen cevaplar arasında. Bir süredir adliyede vakit geçiren avukatlar ise jüri sisteminin faydalı olabileceğini iddia etmektedirler. Bunu da hakimlerin artık ön yargılı davrandığına ve gerekçelerin bazen hayatın olağan akışına tutarsız olduğuna dayanarak iddia etmektedirler. Siyasi ağırlıklı davaların hakime baskı oluşturabileceğini düşünmektedirler. İnternet ortamında ise büyük şirket sahibi veya devlet kademelerinde nüfus sahibi olan kişilerin artık sadece hakimi değil aynı zamanda jüriyi etkilemeleri gerektiği için gerçeklerden kaçınma olanağının azaldığını belirtmektedirler. Ayrıca özellikle Anglo-sakson hukukunda benimsenen bu sistemin Kara Avrupası hukuk sistemine entegre olamayacağını da söyleyenler de bulunmaktadır.
“
Kaynakça
- Criminal Procedure and Investigation Act (1996)
- www.uscourts.gov
- www.lawteacher.net
[zombify_post]
0 Yorum